CZŁOWIEK Z ŻELAZEM, CZYLI GENERAŁA WOJNA DOMOWA

On 12 grudnia 2013 by DO

Trzynastego grudnia mija trzydziesta druga rocznica wprowadzenia stanu wojennego. Decydującą rolę w państwie odgrywała w tym okresie Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego – organ pozakonstytucyjny, a zarazem wojskowe ciało doradcze i opiniodawcze. Decyzja o wprowadzeniu stanu wojennego bez wątpienia była decyzją polityczną, a jej podjęcie do dnia dzisiejszego wzbudza kontrowersje. Czy była słuszna i czy faktycznie w grudniu 1981 roku istniała realna groźba interwencji wojsk sowieckich?

źródło: zycie.ca

źródło: zycie.ca

Przygotowania
„Obywatelki i Obywatele Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej! Zwracam się dziś do Was jako żołnierz i jak szef rządu polskiego. Zwracam się do Was w sprawach wagi najwyższej. Ojczyzna nasza znalazła się nad przepaścią. (…) Rada Państwa , w zgodzie z postanowieniami konstytucji, wprowadziła dziś o północy stan wojenny na obszarze całego kraju.”

To fragmenty przemówienia generała Jaruzelskiego z dnia 13 grudnia 1981 roku. Operacja ta została przygotowana już na wiele miesięcy przed grudniem. Pierwsze prace w Sztabie Generalnym miały miejsce w październiku 1980 roku, a 3 listopada generał Bogusław Stachura – wiceminister spraw wewnętrznych, wydał rozkaz przygotowania planu internowania niemal 13 tysięcy osób – była to operacja pod kryptonimem „Wrzos”. Systematycznie przygotowywane były kolejne stosowne akty prawne, testowano także wojsko. 27 marca I Sekretarz PZPR – Stanisław Kania i premier Wojciech Jaruzelski podpisali dokument Myśl przewodnia wprowadzenia na terytorium PRL stanu wojennego, co było finałem przygotowań*. Wybór na I Sekretarza generała Jaruzelskiego w październiku 1981 roku oznaczał, że prowadzone już od roku przygotowania do zniszczenia Solidarności i wprowadzenia stanu wojennego weszły w ostatnią fazę. Gdy pewne stało się, że Solidarność nie podporządkuje się władzy, wykorzystując zniechęcenie społeczeństwa, obawiającego się agresji radzieckiej, partia zadecydowała o użyciu siły.

Burzliwe piętnaście miesięcy
Wraz z wprowadzeniem stanu wojennego przystąpiono do operacji o kryptonimie „Jodła” – zajęcia siedzib regionalnych władz Solidarności i internowania jej działaczy. Ostatecznie, na podstawie list sporządzonych jeszcze w marcu 1981 roku, internowano ponad 6 tysięcy działaczy związkowych i różnych organizacji politycznych, a ostatecznie łączna liczba osób internowanych podczas trwania stanu wojennego przekroczyła dziesięć tysięcy.  Zawieszono działalność większości tytułów prasowych, wydając jedynie „Trybunę Ludu” i „Żołnierza Wolności”. Na podstawie dekretu o stanie wojennym zawieszono prawa obywatelskie, wprowadzono doraźne sądownictwo, cenzurę korespondencji, godzinę policyjną i kontrolę przepustek.
Opór przeciwko stanowi wojennemu by zaskakująco niewielki. Zaledwie 200 zakładów pracy podjęło strajki, a w ponad 40 protesty zostały stłumione siłą. W drugiej połowie grudnia stłumiono strajki w Szczecinie, Gdańsku oraz w Hucie Katowice. Górnicy z kopalni „Piast” przebywali pod ziemią do 28 grudnia. Najbardziej dramatyczny przebieg miała pacyfikacja kopalni „Wujek” , gdzie w wyniku użycia broni 16 grudnia zginęło dziewięciu górników.
Jednym ze skutków wprowadzenia stanu wojennego było zejście do podziemia NZSS „Solidarność”. W kwietniu 1982 roku powołano Tymczasową Komisję Koordynacyjną, zadecydowano także o nadawaniu audycji Radia Solidarność i kolportażu prasy podziemnej.**
Początkowo TKK w swoich oświadczeniach zapowiadała budowę podstaw społeczeństwa i porozumienia z władzami. Strategię tę utrzymała nawet po masowych manifestacjach od 1 do 3 maja 1982 roku. Dopiero utworzenie przez władze fasadowego Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego skłoniło Solidarność do zorganizowania protestów, których apogeum przypadło na 31 sierpnia – drugą rocznicę podpisania porozumień sierpniowych. Od tego czasu społeczne poparcie dla podziemnej Solidarności zaczęło spadać, a kolejne demonstracje nie miały już tak dużej skali jak te z Sierpnia 80. Po uspokojeniu nastrojów społecznych władza zdecydowała o zawieszeniu stanu wojennego, a następnie o ostatecznym jego zniesieniu 22 lipca 1983 roku. Spowodowane było to ostrą reakcją państw zachodnich, objawiającą się głównie sankcjami gospodarczymi i izolacją Polski na arenie międzynarodowej. Pomoc ze strony krajów bloku radzieckiego nie była bowiem w stanie zrekompensować strat, które Polska poniosła na skutek drastycznego ograniczenia kontaktów z Zachodem.

Kontrowersje
Wprowadzenie stanu wojennego wciąż zbudza kontrowersje. Nie ulega wątpliwości, że w sierpniu 1980 roku Rosjanie przygotowywali się do interwencji. Wiązało się to z obawami, że rewolucja solidarnościowa może przekształcić się w prawdziwe zagrożenie dla polskiego systemu komunistycznego, które można było pokonać tylko siłą. Jednak już od sierpnia 1981 roku ZSRR opowiadał się za rozwiązaniem sytuacji w Polsce za pomocą jej własnych sił zbrojnych. Związek Radziecki, w obliczu prowadzonej od grudnia 1979 roku interwencji przeciwko Afganistanowi, nie chciał narażać się na kolejne koszty, zarówno polityczne jak i finansowe. Podczas spotkania z marszałkiem Wiktorem Kulikowem – głównodowodzącym wojsk Układu Warszawskiego, generał Jaruzelski próbował wysondować, czy w przypadku silnego oporu polskiego społeczeństwa wojska sojusznicze udzielą PZPR wsparcia. Komitet Centralny KZPR bojąc się reakcji innych państw odmówił pomocy. Wtedy też generał Jaruzelski zadecydował o samodzielnym rozprawieniu się z opozycją.  

Proces organizatorów stanu wojennego
W kwietniu 2007 roku Instytut Pamięci Narodowej skierował do Sądu Rejonowego Warszawa-Śródmieście akt oskarżenia przeciwko dziewięciu osobom – organizatorom stanu wojennego – członkom utworzonej wtedy Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego i  rządzącej Rady Państwa, która była wykonawczynią dekretu o stanie wojennym. Do głównych oskarżonych należeli Czesław Kiszczak, Stanisław Kania i Wojciech Jaruzelski. Generał, jako stojący na czele Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, został oskarżony przez IPN o zbrodnię komunistyczną, czyli kierowanie „związkiem przestępczym o charakterze zbrojnym, mającym na celu popełnienie przestępstwa”, a także o podżeganie członków Rady Państwa do przekroczenia swoich uprawnień i uchwalenie dekretów o stanie wojennym, niezgodnie z konstytucją w czasie trwania sesji Sejmu.*** Latem 2011 roku sąd zawiesił sprawę przeciwko generałowi ze względu na jego zły stan zdrowia. W styczniu 2012 roku Sąd Okręgowy w Warszawie orzekł, że stan wojenny został nielegalnie wprowadzony przez tajną grupę przestępczą o charakterze zbrojnym pod wodzą generała Jaruzelskiego. Uwzględniając wniosek IPN wymierzył ówczesnemu szefowi Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Czesławowi Kiszczakowi karę dwóch lat więzienia w zawieszeniu za udział w grupie przestępczej, uniewinniając jednocześnie od tego zarzutu Stanisława Kanię, I sekretarza PZPR do października 1981 roku. ****
Dzisiaj, w trzydziestą drugą rocznicę wprowadzenia stanu wojennego, wciąż jest on różnie oceniany – według sondażu przeprowadzonego przez OBOB w grudniu 2012 roku 43 proc. badanych uważa, że wprowadzenie było uzasadnione, a 35 proc. jest odmiennego zdania. Bez wątpienia władza zrealizowała swoje główne założenie, jakim była chęć rozprawienia z Solidarnością. Nie udało się jej jednak opanować kryzysu gospodarczego, który był jedną z przyczyn wprowadzenia stanu wojennego. Mimo, iż w 1983 roku udało się powstrzymać spadek dochodu narodowego, zmniejszenie napływu kredytów z Zachodu, opóźniało przezwyciężanie kryzysu. Stan wojenny nie rozwiązał także żadnego z politycznych problemów władzy, a jego wprowadzenie rozpoczęło dekadę, w której stopniowy rozpad dyktatury komunistycznej zakończył się jej ostatecznym upadkiem i końcem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.
* A. Dudek, Z. Zblewski, Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu, Wydawnictwo Szkolne PWN,  Warszawa – Bielsko Biała 2008, s 308.
** M. Kallas, A. Lityński, Historia ustroju i prawa Polski Ludowej, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2000,  s 185-186.
*** Sąd zwrócił IPN akt oskarżenia za stan wojenny, [w: on- line.] http://fakty.interia.pl/raport-stan-wojenny/general-jaruzelski/news-sad-zwrocil-ipn-akt-oskarzenia-za-stan-wojenny,nId,840162,nPack,2
**** Generał Jaruzelski w szpitalu, [w: on- line.] http://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/general-jaruzelski-w-szpitalu,366920.html

//Karolina Kreja

Dodaj komentarz