Czym jest obstrukcja parlamentarna?

On 20 lutego 2018 by Drugi Obieg

Jednym z elementów racjonalizacji parlamentaryzmu jest ograniczanie destrukcyjnych zjawisk, które pojawiają się wraz upowszechnieniem prawa wyborczego. Problemem, który przez lata paraliżował działalność parlamentów była obstrukcja parlamentarna.

pixabay.com

pixabay.com

Parlament, jak każda inna instytucja życia społecznego na poziomie państwa, podejmuje decyzje. Z uwagi, że jest ciałem złożonym z pewnej liczby deputowanych, decyzje te zapadają większością głosów, która w zależności od ustaleń konstytucyjnych może być większością względną, bezwzględną lub kwalifikowaną. Wśród funkcji parlamentu rolę prymarną pełni funkcja ustawodawcza. Mimo prób ograniczania dominującej roli w tym aspekcie władzy państwowej, nadal ma decydujący głos[1]Decyzje parlamentu zapadają w trakcie głosowania deputowanych. Zatem zdolność parlamentu do podejmowania decyzji będzie świadczyć o jego sprawnym funkcjonowaniu. Jest to niezwykle istotne z powodu konstytucyjnego obowiązku legislacji stojącego przed parlamentem, ale również w odniesieniu do możliwości kreowania polityki, biorąc pod uwagę tendencję egzekutywy do poszerzania pól kompetencyjnych, spychając parlament do narzędzia rozpatrywania propozycji rządowych[2].

Parlamentaryzm w systemie demokratycznym

Rolę parlamentu we współczesnym systemie rządów demokratycznych należy widzieć w perspektywie egzekutywy i stojącej za nią większości parlamentarnej oraz opozycji, która stanowi mniejszość[3]. Stanowią ją frakcje i ugrupowania, które w stosunku do rządzącego gabinetu zajmują stanowisko krytyczne[4]. Zgodnie z definicją polityki zaproponowaną przez M. Webera, czyli dążenia do udziału we władzy lub do wywierania wpływu na podział władzy[5], opozycja stawia sobie za cel zastąpienie w sprawowaniu władzy daną większość rządzącą. W realizacji tego celu krytykuje i kontroluje obóz sprawujący władzę, a także definiuje alternatywne próby rozwiązania problemów społecznych[6]. Występuje tu pole do konfliktu interesów: rządząca większość pragnie zrealizować własną agendę polityczną poprzez zmiany legislacyjne[7], z której w trakcie wyborów rozliczą ją wyborcy, natomiast opozycja stara się zaprezentować własne propozycje programowe mimo braku realnego wpływu na proces ustawodawczy. Opozycja staje zatem przed wyborem jednej z dwóch możliwych strategii działania: bycia opozycją konstruktywna bądź obstrukcyjną. Pierwsza strategia stawia na przedstawianie konkretnych propozycji zmian w projektach ustawodawczych rządzącej większości i poszukiwaniu możliwych pól kompromisu. Mniej skupia się na bezpardonowej krytyce rządu, a raczej dąży do bycia rodzajem wsparcia merytorycznego. Druga ze strategii, nazywana także konkurencyjną, przede wszystkim stara się zwrócić na siebie uwagę wyborców. Punktuje działania rządu oraz buduje alternatywę programową. Liczy się tutaj siła przekazu skierowanego do elektoratu, a nie racjonalna podbudowa krytyki[8].

Filibustering

Opozycja, która jest marginalizowana przez obóz rządzący i nie ma narządzi prawnych wpływu na procedury parlamentarne, chętniej korzysta z obstrukcji parlamentarnej, w kontekście Stanów Zjednoczonych nazywanej filibustering[9]. Są to działania „zmierzające do opóźnienia lub uniemożliwienia podjęcia przez parlament decyzji”[10]. Jeżeli działania te mają umocowanie prawne chociażby w regulaminie izby, nawet jeśli są przejawem błędnej interpretacji wykraczającej poza intencję prawodawcy, jest to przejaw obstrukcji technicznej. Fizyczne próby zakłócenia prac parlamentu nazywane są obstrukcją niewłaściwą[11]. Do przykładu obstrukcji technicznej (prawnej) zaliczane są m.in.: prawo zabierania głosu przez przedstawicieli opozycji, nadużywanie prawa do zgłaszania poprawek, prawo do zadawania pytań, w tym członkom rządu, a także zgłaszanie wniosków formalnych. Obstrukcja niewłaściwa ma oblicze o wiele bardziej destrukcyjne, na które składa się: zagłuszanie wystąpień deputowanych większości rządzącej, blokowanie dostępu do mównicy, zrywanie quorum[12], a także powodowanie zamieszania na sali obrad[13].

Używany w kontekście Stanów Zjednoczonych termin filibustering ma swoiście pojmowany charakter, który odróżnia go od innych form obstrukcji parlamentarnej[14]. Dosłownie termin ten oznacza „korsarstwo”, a stosowany na określenie zachowań opóźniających proces decyzyjny w Senacie USA. Polega na bardzo długich przemowach senatorów, które zakończyć może jedynie sam przemawiający, a niekiedy bardzo luźno nawiązują do zagadnienia, procedowanego przez izbę[15].

Charakterystyka obstrukcji

Ostatecznym celem obstrukcji zatem powinno być uniemożliwienie podjęcia decyzji przez parlament lub zmuszenie rządzącej większości do podjęcia rozmów i dokonanie zmian po myśli opozycji
[16]. Zauważyć można, że działanie to powinno nosić znamiona zaplanowanego i skonsultowanego z innymi członkami opozycji. Dopiero zbiorowa obstrukcja, którą realizuje więcej niż jeden parlamentarzysta lub nawet cała mniejszość parlamentarna, może wywrzeć skuteczny wpływ na wyborców, a także rządzących.

Zgodnie z definicją obstrukcji parlamentarnej, która kładzie nacisk na sprawczą rolę opozycyjnej części parlamentu, terminem tym nie określa się działań ze strony podmiotów pozaparlamentarnych, które dążą do sparaliżowania prac ustawodawczych, chociażby wykorzystywanie przez prezydenta przysługującego mu prawa weta zawieszającego[17].

//Wiktor Hunek


[1] J. Szymanek, Funkcja ustawodawcza parlamentu (w ujęciu analizy politologicznej), „Przegląd Legislacyjny”, 2006, nr 2, s. 35.

[2] Tamże, s. 39.

[3] S. Pawłowski, Obstrukcja parlamentarna jako forma walki politycznej opozycji, „Przegląd Sejmowy”, 2003, nr 4, s. 55.

[4] S. Bożyk, Opozycja parlamentarna jako forma opozycji politycznej, „Przegląd Sejmowy”, 2004, nr 5, s. 36.

[5] M. Weber, Polityka jako zawód i powołanie, przeł. A. Kopacki, Kraków-Warszawa 1998, s. 56.

[6] S. Pawłowski, Obstrukcja…, dz. cyt., s. 55.

[7] Tamże, s. 60.

[8] Tamże, s. 57.

[9] G. Jellinek, Parliamentary Obstruction, „Political Science Quarterly”, 1904, vol. 19, no. 4, s. 579.

[10] S. Pawłowski, Obstrukcja…, dz. cyt., s. 58.

[11] Tamże, s. 58.

[12] Tamże, s. 69.

[13] Tamże, s. 58.

[14] G. W. Rutherford, Some Aspects…, dz. cyt., s. 170.

[15] S. Pawłowski, Obstrukcja…, dz. cyt., s. 59.

[16] Tamże, s. 60.

[17] Tamże, s. 78-79.

Comments are closed.