Mit „wolnościowego” Singapuru

On 29 września 2018 by Drugi Obieg

Republika Singapuru jest często przywoływana przez polskie środowiska wolnościowe jako idealny przykład potencjału działania nieograniczonego wolnego rynku. Dlatego w debacie politycznej toczonej w Polsce możemy usłyszeć lub przeczytać o porównaniach Singapuru do kapitalistycznego Edenu. Gdzie wolny rynek tworzy cuda, a konserwatywne państwo utrzymuje ludność w ryzach poprzez stosowanie drakońskiego prawa – w Singapurze stosuje się kary cielesne, kara śmierci jest dozwolona, mandaty są wysokie np. 500$ za dokarmianie gołębi, a kary za sprowadzanie gumy do żucia, nie w celach leczniczych lub reeksportu, są olbrzymie – grzywna nawet do 100 000$ lub kara pozbawienia wolności do 2 lat.

Sam byłem świadkiem, gdy w moim rodzinnym mieście jeden z czołowych lokalnych polityków skandował w kontekście polityki ekonomicznej „Zbudujmy tu drugi Singapur!”, ukazując tylko jedną stronę medalu tego miasta-państwa. W rzeczywistości jest inaczej, gdyż prócz wolnościowej twarzy gospodarczej Singapuru ukazywanej poprzez czołowe pozycje tego państwa w indeksach wolności gospodarczej, łatwość prowadzenia i zakładania w nim biznesu, niskich podatków etc. Singapur ma też drugie oblicze: w którym jednocześnie przez wiele lat prowadził politykę olbrzymiego interwencjonizmu gospodarczego – czym często się zapomina w obecnym dyskursie politycznym.

Dlatego celem niniejszego artykułu będzie obalenie mitu odnośnie do wykorzystania przez Singapur tylko jednej drogi gospodarczej i twierdzenia, że „Singapur jest kopią wolnościowego Hong Kongu, tylko czystszą”. Gdyż państwo Singapur jest zupełnie innym podmiotem, w którym zdolność adaptacji, synkretyzmu różnych idei politycznych, gospodarczych oraz pragmatyzm liderów wygrały z ortodoksją ideologii. Tymi przywódcami byli Goh Keng Swee, S. Rajaratnam, Goh Chok Tong, oraz najważniejszy z nich, człowiek, bez którego historii rozwoju Singapuru nie da się opowiedzieć, Lee Kuan Yew.

Romulus XX wieku

Gdyby miano wskazać „Romulusa XX wieku”, swego rodzaju kreatora państwa oraz narodu, byłby to na pewno Lee Kuan Yew. Premier Singapuru w latach 1959-1990, a następnie minister senior oraz minister mentor do 2011 roku. Człowiek, który de facto rządził Singapurem przez ponad 50 lat i zdaniem wielu wyprowadził Singapur z trzeciego świata oraz przeniósł to państwo do pierwszego. Lee był dzieckiem bogatej rodziny pochodzenia chińskiego, współpracującej z władzami kolonialnymi Imperium Brytyjskiego. Dzięki swemu pochodzeniu oraz własnym intelektualnym zdolnościom odbył studia prawnicze na Cambridge, kończąc je z wyróżnieniem. Choć w swoich wywiadach i wspomnieniach często twierdził, że nigdy nie marzył o karierze politycznej, to jednak jest to swojego rodzaju „skromność” z jego strony. Gdyż Lee Kuan Yew tuż po swoim powrocie do Singapuru, rozpoczął działalność polityczną polegającą na współpracy z związkami zawodowymi jak i na założeniu Partii Akcji Ludowej (People’s Action Party) rządzącej Singapurem nieprzerwanie od 1959 roku po dzień dzisiejszy.

Lee Kuan Yew jako jednostka miał olbrzymi wpływ na reformy w Singapurze. Był on swego rodzaju liderem instytucjonalistą – uznającym, że warunkiem rozwoju gospodarczego jest stabilne politycznie, prawnie i efektywne administracyjnie państwo. Dopiero spełniając te warunki ludność może czynić wzrost gospodarczy w swojej ojczyźnie.

Lee był też swego rodzaju hybrydą: wykształconym w duchu Common Law prawnikiem, który szanował Rule of law, z drugiej zaś strony ukazywał on cechy behawiorysty, może nawet radykalnego konserwatysty w kwestii statusu państwa, twierdząc, że władza musi czasem okazać siłę w celu zdyscyplinowania społeczeństwa. Sam LKY twierdzi, że ten dychotomiczny układ ukształtowały w nim zarówno rządy pod brytyjskim berłem – które dały mu szacunek dla prawa, akceptację wolnego rynku, dozę indywidualizmu, jak i japońska okupacja, która była dla niego szkołą życia. Dzięki niej, jak twierdzi, zrozumiał w/w dychotomię, gdzie państwo musi zawszę pozostawać Lewiatanem.

To wszystko dało Singapurowi korzyści także w dziedzinie gospodarki. Jak? Poprzez twarde, ale sprawiedliwe przywództwo w multikulturalnym Singapurze zapanował porządek – Chińczycy, Tamilowie oraz Malajowie żyli i pracowali ramię w ramię. Dzięki temu od czasów rządów Lee Kuan Yew i jego kontynuatorów nie dochodzi do zamieszek politycznych czy etnicznych, tak jak to miało miejsce pod koniec istnienia Kolonii. Przekłada się to na stabilność tej konfucjańskiej demokracji, dzięki której możliwy jest rozwój gospodarczy. Dodatkowo Lee miał niebywałe zdolności w dziedzinie strategii politycznej – rozumiał on, że położenie Singapuru obok cieśniny Malakka oraz dawne związki z metropolią mogą pozwolić na uczynienie z tego państwa swego rodzaju łącznika między wschodem i zachodem. Dlatego m.in. opuszczoną bazę Royal Navy zamieniono w port handlowy, który stał się jednym z największych miejsc przeładunkowych na świecie, a kapitał zagraniczny został dopuszczony do inwestycji na terenie państwa. Tymi działaniami Lee Kuan Yew utworzył ramy surowego, choć sprawiedliwego państwa, z otwartym rynkiem, ale ingerującym w gospodarkę rządem.

Socjalistyczne korzenie i reformy Partii Akcji Ludowej

Wygrywająca od 1959 roku Partia Akcji Ludowej (PAP) ma korzenie socjalistyczne, ale w latach 60’ odcięła się ona od radykalnego skrzydła komunistycznego. Niemniej jednak elementy socjalne, planowanie gospodarcze i interwencjonizm nie był nigdy obce jej kierownictwu. Sami działacze PAP, singapurscy ekonomiści, czy szefowie spółek prywatnych i publicznych twierdzą, że w Singapurze istnieje swego rodzaju socjalizm z ludzką twarzą, gdzie element wolno rynkowy doprowadza państwo i jednostki do wzrostu, ale nie zapomina się o całej społeczności.

Dlatego też Singapur ma dobrze rozwinięte publiczną służbę zdrowia, wraz podstawowym system świadczeń finansowany przez Central Provident Fund (odpowiednik ZUS) czy sieć mieszkań publicznych zarządzane przez Housing and Development Board, które podlega Ministrowi Rozwoju Narodowego. W 2015 r. aż 82% Singapurczyków mieszkało w blokach zarządzanych przez HDB.

Z drugiej strony, o czym często przypominają liberałowie, w Singapurze nie zapomniano o wolnym rynku oraz wolności ekonomicznej jednostki. Gdyż jest to państwo z bardzo niskimi podatkami zarówno dla osób fizycznych jak i prawnych, będące w czołówce indeksu wolności gospodarczej, gdzie obecnie piastuje 2 miejsce. Dodatkowo występuje tutaj brak płacy minimalnej oraz brak szerokiej pomocy socjalnej dla bezrobotnych.

Same reformy singapurskiej gospodarki wprowadzane były w sposób ewolucyjny. Początkowe działania państwa polegały na masowym projekcie budowy mieszkań publicznych, w/w przebudowie dawnej bazy Royal Navy na port handlowy (który jest dziś na drugim miejscu pod względem wyładowanego tonażu i największym portem przeładunkowym na świecie) oraz poprzednio wspomnianej kampanii mającej zachęcać do inwestycji kapitał zza granicy – w tym celu w 1961 rząd utworzył agencję Economic Development Board, podległą Ministrowi Handlu i Przemysłu.

Interwencja pełną parą

Premier Lee oraz jego ministrowie przystąpili do dalszych działań w sferze gospodarki. Opierając się na strategicznym położeniu Singapuru, atrakcyjności dla kapitału zagranicznego oraz utrzymując w szeregach rządu dyscyplinę i efektywność, przystąpili oni do szeroko zakrojonego interwencjonizmu polegającego na zakładaniu spółek, w których głównym akcjonariuszem i zarządcą było państwo. Utworzono państwowe spółki w wielu sektorach: od bankowego, obronnego, infrastruktury, transportu, nieruchomości na telekomunikacji kończąc – cechą tych wszystkich państwowych przedsiębiorstw była ich rentowność. Czym udowodniły że odpowiednio zarządzane spółki publiczne są równie wydajne jak prywatne. Wynikiem tych działań powołano m.in. państwową spółkę zrządzającą portem, a także słynne Singapore Airlines. Szczególną uwagę należy zwrócić na państwowe fundusze inwestycyjne takie jakie Government of Singapore Investment Corporation (GIC Private Limited) – utworzony w 1981 r. w celu inwestowania części rezerw walutowych, oraz Temasek Holdings który zarządza pakietami większościowymi w takich spółkach jak Singapore Airlines czy ST Engineering (przemysł obronny, stoczniowy, elektronika), czy dużą częścią udziałów w DBS Bank. Temasek Holdings jest niejako przedłużeniem ręki rządu i inwestorem na rynkach finansowych, jednak w związku z tym funduszem dochodziło do szeregu skandali i afer. Największa z nich to oskarżenia o nepotyzm gdyż aktualny CEO Temasek to Ho Ching, żona obecnego premiera Lee Hsien Longa (syna Lee Kuan Yew). W kwestii statystyk – spółki skarbu państwa wytwarzały od 7% PKB w 1980 roku aż po 29% PKB w 2009 roku.

Przez lata gospodarka Singapuru rosła niebywale szybko. W 1970 roku nominalne PKB wyniosło 1,91 mld USD, 925 USD per capita. Natomiast dane za rok 2017 plasują się następująco: nominalne PKB 323,9 mld USD, 57 714 USD per capita, a mierząc PKB zgodnie z parytetem siły nabywczej wynosi ono 527,02 mld USD, 93 905 USD per capita.

Jeśli chodzi o finanse i bankowość – w 1973 po rozdziale od giełdy w Kuala Lumpur otwarto Stock Exchange of Singapore, a w 1984 Singapore International Monetary Exchange które uległy fuzji w 1999 tworząc giełdę Singapore Exchange (SGX). Rozpoczęło to dalszy awans Singapuru na rynkach finansowych, przeradzając to miejsce w trzecie centrum finansowe na świecie (po NY i Londynie), dlatego przez łatwą dostępność usług finansowych i bankowych niektórzy nazywają Singapur Szwajcarią wschodu.

Singapur od 1986 utrzymuje dodatni bilans handlowy, który w 2017 wyniósł  45,5 mld USD. Jednocześnie to miasto państwo leży na wyspie nie mającej praktycznie żadnych złóż, jednak poprzez swoje strategiczne położenie obok cieśniny Malakka jest to jeden z głównych reeksporterów towarów na świecie. Dla przykładu, choć w na terenie Singapuru nie ma ropy, to jednak jest to drugi towar eksportowy tego państwa (po układach scalonych). To wynik polityki reeksportowej oraz przetwórstwa ropy poprzez dobrze rozwinięte rafinerie na singapurskiej wyspie Jurong – nota bene Kompleks Industrialny Jurong został wybudowany przez państwo, a jego pomysłodawcą był ówczesny minister finansów Goh Keng Swee.

Singapur i inne azjatyckie tygrysy

Wracając do kwestii rządów „twardej ręki”, oskarżeń machinacji okręgami wyborczymi przez PAP, czy zarzutów o łamanie zasad demokracji liberalnej w Singapurze. Musimy pamiętać ze większość wyborców jest rzeczywiście zadowolona z działań PAP, ponieważ przez lata udowodniono że Partia Akcji Ludowej dokonuje realnych zmian, a jej członków uważa się za technokratów. Szczególnie należy pamiętać o tym że Singapur, nigdy nie był rządzony przez krwawy reżim w przeciwieństwie do  władz innych tygrysów gospodarczych takich jak Korea Południowa (reżim Parka, Chun Doo-hwana) czy Tajwan (reżim Kuomintang, do 1987 obowiązywał w nim stan wojenny). Tym niemniej jednak nie można odmówić uznania wszystkim wyżej wymienionym państwom, które dokonały wielkiego przeskoku: wyprowadzając swoje kraje z biedy i docierając do dobrobytu.

Na końcu chciałbym podkreślić, że celem niniejszej pracy nie miała być krytyka wolnego rynku, ani laudacja interwencjonizmu. Celem tego artykułu było ukazanie faktów odnośnie do historii rozwoju Singapuru, w której należy zwrócić szczególną uwagę na rolę pragmatyzmu kierownictwa państwa – Lee Kuan Yew oraz jego głównych ministrów S. Rajaratnam i Goh Keng Swee, którzy stosując odpowiednią politykę zgodną z dewizą PAP „Merytokracja, pragmatyzm, antykorupcja” przerodzili mały kraj znajdujące się na ubogiej wyspie, w centrum finansowe i jedno z najbogatszych państw na świecie.

//Marcin Hubicki – autor jest studentem III. roku stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Źródła:

Allison Graham, Blackwill Robert, Chiny, Stany Zjednoczone i świat w oczach wielkiego mistrza Lee Kuan Yew, Kurhaus Publishing Kurhaus Media, Warszawa, 2013.

Bankowicz Marek, System polityczny Singapuru: ewolucja historyczna i teraźniejszość, Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 2005.

Ghesquiere Henri, Singapore’s Success: Engineering Economic Growth, Thomson Learning, Singapur, 2007.

Lee, Kuan Yew, The Singapore Story: Memoirs of Lee Kuan Yew, Vol. 1. Times Editions, 1998.

Plate Tom, Conversations with Lee Kuan Yew: Citizen Singapore: How to Build a Nation, Giants of Asia Series, 2010.

https://sso.agc.gov.sg/SL/RIEA1995-RG4 [dostęp 31.05.2018].

https://www.researchgate.net/publication/252067815_Sources_of_Singapore’s_Economic_Growth_1965-2008_Trends_Patterns_and_Policy_Implications [dostęp 31.05.2018].

https://data.worldbank.org/indicator/IC.BUS.EASE.XQ [dostęp 31.05.2018].

https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=SG&view=chart%2C&year_high_desc=true [dostęp 31.05.2018].

https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=60&pr.y=9&sy=1980&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPRPPPPC%2CPPPPC&grp=0&a=

https://tradingeconomics.com/singapore/balance-of-trade [dostęp 31.05.2018].

https://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/sgp/ [dostęp 30.05.2018].

http://www.doingbusiness.org/~/media/WBG/DoingBusiness/Documents/Profiles/Country/SGP.pdf[dostęp 30.05.2018].

https://www.edb.gov.sg/ [dostęp 30.05.2018].

https://www.theglobaleconomy.com/Singapore/Trade_balance/ [dostęp 30.05.2018].

Comments are closed.