Mity na temat odzyskania niepodległości

On 11 maja 2018 by Drugi Obieg

Wokół odzyskania przez nasz kraj niepodległości w 1918 roku narosło wiele mitów i legend, które powstawały na skutek uproszczenia faktów lub były propagowane przez kolejne władze. Dlatego teraz, kiedy przychodzi nam na dziedzictwo tego przełomowego momentu w historii spojrzeć z perspektywy lat, okazuje się, że trudno oddzielić ziarno od plew. 

Mimo że powstałe sto lat temu państwo polskie na swojej drodze do odzyskania niepodległości natrafiło na wiele przeszkód, potrafiło ostatecznie zaistnieć na mapie świata, co nie było oczywistością w tamtym okresie. Warto przypomnieć o wschodnich przebłyskach suwerenności, tj. Białoruskiej Republice Ludowej oraz dwóch państwach ukraińskich – Zachodnioukraińskiej Republice Ludowej i Ukraińskiej Republice Ludowej, których okres państwowości z różnych powodów okazał się ulotny. Nam się udało, a sukces ten – idąc za porzekadłem – ojców posiadał wielu. Gdy wolność stała się faktem, wyzwania jej towarzyszące, szybko spluralizowały (i tak mocno za czasów zaborców podzieloną) scenę polityczną. Walka na szczytach władzy rozciągnęła się również na przestrzeń ideologiczną, próbowano dyskredytować zasługi przeciwników partyjnych czy wyolbrzymiać własne. Skutki tych podziałów wryły się głęboko w nasze postrzeganie przeszłości i odczuwamy je po dziś dzień. A oto przykładowe z nich:

1. Polska odzyskała niepodległość 11 listopada.

W rzeczywistości odzyskiwanie niepodległości było procesem. De facto wydarzeniem, które rozegrało się na polskiej ziemi 11 listopada 1918 roku było przekazanie przez Radę Regencyjną władzy wojskowej Józefowi Piłsudskiemu, który dzień wcześniej wrócił z Magdeburga. Na początku okresu międzywojennego święto niepodległości obchodzono w pierwszą niedzielę po 11 listopada[1], a więc nie był to sztywny termin. Przykładowo, w 1920 roku celebracja odbyła się 14 listopada, gdyż to w tym właśnie dniu rok wcześniej Józef Piłsudski otrzymał od Rady Regencyjnej zwierzchnictwo nad państwem.

2. Józef Piłsudski był twórcą Legionów.

Jest to chyba najbardziej rozpowszechniona wersja genezy tej formacji. Niestety, nie do końca zgodna z faktami. Legiony powstały wskutek rozkazu austriackiego dowództwa z 27 sierpnia 1914 roku, zrealizowanego przez Naczelny Komitet Narodowy w Krakowie, któremu Piłsudski się podporządkował. Faktycznie dowodził I Pułkowi (później przemianowanemu na I Brygadę) wchodzącym w skład Legionu Zachodniego[2]. 

3. Polskie zwycięstwo nad bolszewikami było niepowtarzalne.

Prawdą jest, że tryumf nad Wisłą miał kluczowe znaczenie dla losów Europy, gdyż w Niemczech w tym czasie błyskawicznie rozprzestrzeniała się ideologia komunistyczna. Jednak należy zaznaczyć, że nie tylko Polacy z sukcesem wyparli bolszewicką nawałę. Pierwszym krajem który rozprawił się z aspiracjami rosyjskimi, była EstoniaW zmaganiach trwających od 23 listopada 1918 roku aż do 2 lutego roku 1920 wojska estońskie, wspierane przez oddział angielski oraz ochotników szwedzkich, norweskich oraz fińskich, wyparły Armię Czerwoną z terytorium Estonii. Podobnie sytuacja rozwinęła się na Litwie i Łotwie. W powstaniu drugiego z tych państw czynny udział wzięły wojska polskie, wykonując postanowienia porozumienia o pomocy wojskowej z grudnia 1919 roku[3]. 

4. Powstanie wielkopolskie było jedynym zwycięskim powstaniem.

Powyższe zdanie jest mitem. Głównie dlatego, że powstań zwycięskich mieliśmy w swojej historii aż cztery. Pierwsze udane powstanie wielkopolskie miało miejsce w 1806 roku[4], pod dowództwem Józefa Dąbrowskiego, a celem jego było przyłączenie Wielkopolski do tworzonego przez Napoleona Księstwa Warszawskiego. Kolejnym, prawie całkowicie zapomnianym jest również powstanie sejneńskie, które wybuchło w sierpniu 1919 roku i było skierowane przeciwko administracji litewskiej na tamtych ziemiach. Ponadto należy wymienić II powstanie śląskie, jako takie, które pozwoliło na spełnienie żądań strony polskiej. Jako ostatnie – czwarte i najbardziej zapamiętane – tytułowe powstanie wielkopolskie.

Wszystkie te wydarzenia, choć nie do końca wpisały się w pełnym kształcie do świadomości narodowej, są historyczną bazą, do której odwoływać się będą dalsze pokolenia naszych rodaków, w kontekście święta odzyskania niepodległości. Warto poszerzać więc, kontekst tamtych dni, z obowiązku przekazywania obiektywnej prawdy następnym generacjom. Mimo, że ich forma jest głęboko utrwalona w głównym nurcie, myślę, że należy mieć odwagę podjąć polemikę nawet z najtwardszym przeświadczeniem.

 

// Stefan Ruchlewicz

 

[1]http://www.muzeumpilsudski.pl/swieto-niepodleglosci/rocznice-odzyskania-niepodleglosci-w-okresie-miedzywojennym

[2]Legiony początkowo były podzielone na Zachodni i Wschodni, z czego jeden miał powstać w Krakowie a drugi we Lwowie, do utworzenia tego drugiego nie doszło, na skutek szybkiego zajęcia Lwowa przez Rosjan.

[3]„Polacy w walce o wolność 1904-1922”, Bellona, Warszawa 2008 

[4]Marek Rezler „Jan Henryk Dąbrowski 1755–1818”, Poznań 1982, Krajowa Agencja Wydawnicza

 

Comments are closed.