Partnerstwo z przyszłością, czyli współpraca NATO – UE

On 28 września 2018 by Drugi Obieg

W dzisiejszych czasach trudnych relacji międzynarodowych i przy obecności ewoluujących zagrożeń bezpieczeństwa, niezwykle istotną kwestią wydaje się zawieranie sojuszy i tworzenie silnych ram współpracy. Spoglądając na stosunki NATO – Unia Europejska i wspólne wysiłki obu podmiotów, można stwierdzić, że pragną one rozwijać globalne partnerstwo w jak najefektywniejszy sposób. Jakie są źródła, historia a przede wszystkim perspektywy na przyszłość partnerstwa NATO – UE?

Po pierwsze: Dlaczego?

Stany Zjednoczone oraz Europa borykają się dziś z wieloma problemami i zagrożeniami wynikającymi z ciągle zmieniającej się sytuacji międzynarodowej. Kwestie zarówno militarne (efektywność i wyposażenie sił zbrojnych, nowe technologie) jak i pozamilitarne (bezpieczeństwo energetyczne, stosunki dyplomatyczne) stały się priorytetowymi wyzwaniami, z którymi NATO oraz Europa, z Unią Europejską na czele, muszą sobie poradzić. Wielu członków Unii Europejskiej jest równocześnie uczestnikami Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego, co jest podstawową przyczyną współpracy obu podmiotów. Ich kompatybilność jest znaczącym ułatwieniem dla państw członkowskich co w dużej mierze ma wpływ na ich efektywność i łatwość w działaniu. Kolejna kwestia to fakt, że wraz z rozwojem Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (ustanowionej w latach 90.) deklarowano zwiększenie współpracy z NATO, które pozostawało jedną z podstaw wspólnej obronności. Europa postanowiła wziąć własne bezpieczeństwo i obronność w swoje ręce, ale pomimo osobistych ambicji konieczne było określenie w jakim stopniu i na jakich zasadach będzie miała dostęp do zasobów NATO.  Ważnym powodem współpracy obu podmiotów jest fakt, że jakiekolwiek zagrożenie dla Unii Europejskiej nie jest obojętne dla sytuacji Sojuszu. Wynika to z wcześniej wspomnianego faktu, iż państwa są często jednocześnie członkami obu organizacji, ale również dlatego, że zachwianie bezpieczeństwa silnego podmiotu, takiego jak Unia, może oznaczać zagrożenie destabilizacji również dla NATO. Konieczność partnerstwa wspomnianych uczestników wynika też z ogólnej ewolucji systemu i modelu bezpieczeństwa międzynarodowego na początku XXI. Na arenie międzynarodowej ujawniły się nowe zagrożenia bezpieczeństwa, w tym nowe formy terroryzmu, wzrost ogólnego niepokoju oraz destabilizacja regionu Bliskiego Wschodu czy Europy Wschodniej. W takiej sytuacji NATO poczuwało się do odpowiedzialności, starając się przyjąć rolę instytucji bezpieczeństwa działającej na rzecz stabilizacji i współpracy. Konieczne stało się stworzenie silnych ram partnerstwa z Unią Europejską, mającą siłę wpływu na terenie Europy, gdyż Stany Zjednoczone dostrzegały potencjalne korzyści, jakie mogły wyniknąć ze zwiększonej współpracy.

Po drugie: Jak?

Kształtowanie się odrębnej polityki bezpieczeństwa i obrony w ramach Unii Europejskiej sprawiło, że konieczne było określenie platformy współpracy UE z NATO. Takie postanowienia znalazły się w kilku umowach, jednak jeden z ważniejszych przykładów stanowi porozumienie „Berlin Plus” z 2003 r. (podpisane przez Javiera Solanę i Lorda Robertsona), określające zasady współpracy pomiędzy tymi organizacjami. Na jego mocy UE otrzymała pozwolenie na korzystanie z doświadczenia strategicznego i zaplecza logistycznego NATO. Już w roku podpisania porozumienie nabrało wymiaru praktycznego dzięki misji Concordia, prowadzonej między 31 marca a 15 grudnia 2003 roku w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii. Unia Europejska przejęła tę misję z rąk NATO, rozmieszczając na terenie Macedonii 300 żołnierzy. Operacja Concordia była prowadzona do grudnia 2003 roku, a później zapewniono jej kontynuację w postaci cywilnej misji policyjnej – operacji Proxima, która trwała do końca 2005 roku. Concordia była pierwszą operacją, w której Unia Europejska wykorzystywała środki i zasoby NATO, zgodnie z porozumieniami podpisanymi w marcu 2003 r. (Berlin Plus).

Znamiona współpracy NATO – UE nosi też misja EUFOR Althea (European Union Force in Bosnia and Herzegovina). Prowadzona od 2 grudnia 2004 roku misja jest kontynuacją działań NATO, a dokładniej misji Sił Implementacyjnych (IFOR)/ Stabilizacyjnych (SFOR) prowadzonej od 1995 roku do przejęcia działań przez UE. Zadania, które podejmują siły EUFOR pokrywają się z tymi, które wykonywał wcześniej Sojusz (m.in. zapewnienie bezpieczeństwa ludności przebywającej na terenie Bośni i Hercegowiny czy kontrola wykonywania postanowień pokoju z Dayton). Pokazuje to, że w ramach współpracy UE jest zdolna do korzystania z zasobów partnera oraz ich efektywnego wykorzystywania.

Istotną kwestią współpracy, oprócz uczestnictwa w misjach, pozostają wspólne inicjatywy na innych płaszczyznach, takich jak wzajemna wymiana informacji, współdziałanie w ramach wyłapywania i likwidowania grup przestępczych, efektywne działania antyterrorystyczne. NATO i UE pracują nad znoszeniem niepotrzebnych barier administracyjnych, co ma przyczynić się do większej łatwości w wymianie informacji i personelu. Jeśli chodzi o wspólne przeciwdziałanie nowym zagrożeniom (w tym hackerstwu i cyberprzestępczości) to w październiku 2017 roku sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg i wysoki przedstawiciel Unii ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Federica Mogherini zainaugurowali  działalność Centrum Przeciwdziałania Zagrożeniom Hybrydowym w Helsinkach. Praktyczne przejawy partnerstwa są niezwykle istotne w dzisiejszej sytuacji międzynarodowej, w której obecne są całkiem nowe zagrożenia. Połączone wysiłki NATO i Unii Europejskiej dają nadzieję na lepszą, szybszą reakcję w razie konieczności.

Po trzecie: Plany na przyszłość?

Na stronie internetowej Rady Europejskiej i Rady Unii Europejskiej znajduje się rozbudowane kalendarium unijnej współpracy w zakresie bezpieczeństwa i obrony. UE zaznacza, że cały czas podejmowane są nowe inicjatywy i działania mające zacieśnić istniejące partnerstwo, a także przedstawia plany oraz obszary przyszłej współpracy z NATO. Obejmują one między innymi: mobilność wojskową, cyberbezpieczeństwo, zagrożenia hybrydowe, walkę z terroryzmem czy kwestię kobiet i bezpieczeństwa. 10 lipca 2018 r. w Brukseli przedstawiciele NATO i UE podpisali nową wspólną deklarację (joint declaration on EU-NATO cooperation). Określa ona wizję obu podmiotów w kwestiach współpracy i bezpieczeństwa oraz jest podsumowaniem postanowień ze Szczytów NATO w Warszawie z 2016 r. i Brukseli z 2017 r. W dokumencie strony podkreślają istotę transparentności obu podmiotów oraz sukcesywnego angażowania Państw Członkowskich we wspólne projekty. Zaznaczono, że kontynuowane będą działania na Morzu Śródziemnym, gdzie połączone siły NATO (Sea Guardian) i UE (Sophia) walczą z nielegalnymi siatkami przemytniczymi oraz napływem migrantów. Perspektywy na przyszłość uwzględniają również wzajemne wzmacnianie się podmiotów w ramach obrony zbiorowej. Wszystkie te działania noszą znamiona partnerstwa globalnego, mającego na celu realizować interesy UE w stosunkach zewnętrznych, ale będącego też ważnym filarem dla Sojuszu. Oba podmioty dostrzegają jak istotne jest budowanie wzajemnego zaufania, wspólnych organów działania i dobrze funkcjonującego systemu współpracy w realiach dzisiejszej sytuacji międzynarodowej. Z pewnością do deklaracji będą dodawane kolejne punkty, tworzone na bieżąco w przypadku zaistnienia takiej potrzeby. Może zdawać się, że mimo czasem odczuwanej rywalizacji, NATO oraz Unia Europejska starają się patrzeć ponad swoimi różnicami i tworzyć jak najefektywniejszy model partnerstwa, który sprawdzi się w chwilach próby oraz sprosta wyzwaniom i oczekiwaniom.

//Anna Konior – autorka jest studentką III. roku stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Bibliografia:

1) Paweł Marcinkowski, Współpraca Sojuszu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej w obliczu obecnych oraz przyszłych zagrożeń, Przegląd Strategiczny 2015, nr 8

2) Jacek Saryusz-Wolski , NATO – Unia Europejska: Ile rywalizacji, ile współpracy?

3) Deklaracja madrycka o euroatlantyckim bezpieczeństwie i współpracy

4)Joint declaration on EU-NATO cooperation, Bruksela 2018 http://www.consilium.europa.eu/media/36096/nato_eu_final_eng.pdf

5)http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+IM-PRESS+20060719STO09917+0+DOC+PDF+V0//PL&language=PL [dostęp: 10.09.18r.]

6) https://www.nato.int/docu/review/2007/issue2/polish/art6.html [dostęp: 12.09.18r.]

7) http://www.consilium.europa.eu/pl/policies/defence-security/ [dostęp: 10.09.18r.]

8) http://stosunki-miedzynarodowe.pl/organizacje-miedzynarodowe/1206-relacje-unii-europejskiej-z-organizacja-traktatu-polnocnoatlantyckiego-nato [dostęp: 11.09.18r.]

Comments are closed.