Przedsiębiorstwo – małe czy duże?

On 10 listopada 2017 by Drugi Obieg

Każdy z nas dokonuje w swoim życiu ważnych wyborów. Jednym z nich jest moment kiedy poszukujemy zatrudnienia. Rynek pracy oferuje wiele możliwości, jednak my musimy zdecydować – pracować „u kogoś” czy też „na własny rachunek”? Czy w ogóle opłaca się prowadzić własną działalność gospodarczą? Jeżeli już podejmiemy to ryzyko, pojawia się kolejne pytanie – pozostać przy małym przedsiębiorstwie czy rozwijać je w duże?

Chcąc zdefiniować przedsiębiorstwo można odwołać się do art. 55 Kodeksu cywilnego, który podaje, iż jest to „zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej”. Każdy z nich posiada określone cele uzależnione od różnorodnych kryteriów, począwszy od rodzaju branży, poprzez partykularną strategię działania, kończąc na warunkach otoczenia. Jednak wszystkie podporządkowane są wynikom finansowym, które związane są z maksymalizacją wartości. Osiąganie racjonalnego wyniku finansowego, przy zrównoważonym uwzględnieniu celów wszystkich interesariuszy, sprzyja wzrostowi bogactwa właścicieli. Natomiast wartość stanowi najwszechstronniejszy miernik wartości przy wynikach przedsiębiorstw w dłuższym czasie.

Zalety małego przedsiębiorstwa

Zgodnie ze znowelizowaną w 2005 roku definicją Zalecenia Komisji Europejskiej i kryterium wielkości zatrudnienia, małe przedsiębiorstwo to takie, które zatrudnia średniorocznie od 10 do 49 pracowników, a jego średnioroczne przychody ze sprzedaży lub suma aktywów bilansu rocznego wynoszą nie więcej niż 10 mln euro. Obecnie małe przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej stanowią 99,8 proc. udziału wszystkich działających w gospodarce danego państwa podmiotów gospodarczych, a w innych krajach wysoko rozwiniętych – dominującą większość.

Sektor MP odgrywa istotną rolę w gospodarce europejskiej. Jak wskazuje „Europejska karta małych przedsiębiorstw” z 2000 roku, małe przedsiębiorstwa są jej „kręgosłupem”. Do podobnych wniosków doszła Komisja Europejska nazywając owy sektor trzonem gospodarki europejskiej. Spowodowane jest to tym, iż sektor MP dostarcza wielu miejsc pracy, dzięki czemu następuje spadek odsetka bezrobocia w danej gospodarce narodowej. Oferuje on ok. 2/3 wszystkich miejsc pracy, a ponadto tworzy nowe, będąc tym samym głównym pracodawcą w gospodarkach rozwiniętych.  Przyrost nowych miejsc pracy w tym sektorze w UE w latach 2002-2010 wynosił przeciętnie 85 proc. W Polsce w 2008 roku zapewniał 68,9 proc. wszystkich oferowanych miejsc pracy. Z kolei w USA w latach 1992-2009 nowe miejsca pracy w tym sektorze stanowiły 64,1 proc. wszystkich nowo utworzonych.

Kto nie ryzykuje, ten nie pije szampana

Można także powiedzieć, że małe przedsiębiorstwa przyczyniają się do wzrostu gospodarczego mierzonego wskaźnikiem wartości dodanej lub produktem krajowym brutto. Dostarczają one znacznej części produktu narodowego, gdyż charakteryzuje je otwartość na wprowadzanie innowacji. Przedsiębiorczość determinująca ich powstawanie, umiejętność wykorzystywania dostępnych zasobów oraz odpowiednia wiedza tworzą podstawy do wprowadzania spontaniczności i generowania nowych rozwiązań. Tym samym utrwalają się tendencje rozwojowe, wzrasta poczucie swobody decyzji i aktywizacja społeczeństwa, co przekłada się na wzrost jego zamożności. Wartość dodana małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce wynosiła odpowiednio 51,7 proc. w 2008 roku, 54 proc. w 2010 roku i 51,5 proc. w 2011 roku. W krajach UE wskaźnik ten plasował się również na wysokiej pozycji: 57,6 proc. w 2005 roku, 56,9 proc. w 2006 roku. W USA zaczął on stopniowo wzrastać od 50,5 proc. w 1998 roku do 50,7 proc. w 2004 roku.

Małe nie znaczy gorsze

Charakterystyczną cechą małych przedsiębiorstw jest również ich elastyczność. Ich celem jest adaptacja do ciągle zmieniających się warunków gospodarczych, a do tego wymagana jest umiejętność szybkiej reakcji i łatwość dostosowywania się do wymagań rynku. Poprawianie swojej pozycji konkurencyjnej ułatwia brak zbiurokratyzowanych struktur zarządzania i różnorodność oferty rynkowej. Ma to przełożenie na szybkość przepływu informacji, podejmowania decyzji oraz dużą przejrzystość działalności.

Sektor MP oddziaływuje korzystnie na regiony wiejskie, gdzie inwestowanie dużych przedsiębiorstw należy do rzadkości. Gdy małe przedsiębiorstwa zakładane są na wsiach, płacone są tam podatki, wykorzystywane są lokalne zasoby, a co za tym idzie powiększa się budżet samorządu terytorialnego, wyrównują się regionalne dysproporcje w rozwoju gospodarczym. Taka sytuacja sprzyja również zmniejszeniu migracji ludności wiejskiej do miast.

Określony cel podstawą do działania

Kolejną zaletą małych przedsiębiorstw jest ich ukierunkowanie na indywidualnego konsumenta. Do obszaru ich działalności należy często produkcja dóbr konsumpcyjnych, gdzie popyt na towary zależy od specyfiki wymagań konkretnego odbiorcy. Bezpośredni kontakt z klientem i działanie w niszach rynkowych dodatkowo sprzyja odczytywaniu i spełnianiu jego potrzeb.

Nie można zapominać, iż sektor MP tworzy podstawę struktury ekonomicznej całej gospodarki. Dzięki zdolności do kooperacji współpracuje on z dużymi przedsiębiorstwami dostarczając im półfabrykatów lub wykonując specjalistyczne usługi. To właśnie małe przedsiębiorstwa często stają się franczyzobiorcami i korzystają z efektu skali, szczególnie gdy nie mogą podjąć konkurencji na danym rynku. Ma to na celu osiągnięcie efektywnego rezultatu i wyeliminowanie naturalnej przewagi dużych podmiotów. Małe przedsiębiorstwa stanowią więc swoiste zaplecze dla swoich większych partnerów.

Pozytywne aspekty dużego przedsiębiorstwa

Analogicznie do definicji małych przedsiębiorstw, biorąc pod uwagę kryterium wielkości zatrudnienia, duże przedsiębiorstwa charakteryzuje średnioroczne zatrudnienie powyżej 250 pracowników, roczne przychody netto ze sprzedaży w wysokości przekraczającej 50 mln euro i większa niż 43 mln euro suma aktywów z bilansu rocznego.

Przede wszystkim duże przedsiębiorstwa cechuje ogromna stabilność. Paradoksalnie, choć ich działania są zazwyczaj długookresowe i poddawane wielu analizom, mogą dzięki temu podjąć większe ryzyko. Tempo wzrostu sektora DP jest płynne i mniej zmienne niż w przypadku sektora MP. Co za tym idzie ma on mniejszą skłonność do bankructwa. W ciągu niespełna 10 lat, w Polsce w latach 2004-2013 liczba ogólna liczba aktywnych firm zwiększyła się o 4,6 proc., przy czym odsetek dużych przedsiębiorstw podniósł się o 17 proc.

Sektor DP odgrywa niewątpliwie kluczowe znaczenie w gospodarce. Choć stanowi ogółem jedynie 2 proc. wszystkich przedsiębiorstw, wytwarza średnio 40 proc. wartości dodanej. Taki wynik zawdzięcza swojej dużej produktywności, gdyż na co dzień wykorzystuje efekt wielkości skali. Tym samym obniża koszty wytworzenia produkcji i tworzy przewagę konkurencyjną. W Polsce w latach 2004-2013 udział dużych przedsiębiorstw w tworzeniu PKB wzrósł z 21,9 proc. do 23,4 proc.

Oszczędność, innowacyjność, inwestycje

Co więcej, duże przedsiębiorstwa są bardziej wydajne niż małe, do czego przyczynia się rzadszy wybór pracochłonnych technologii. Sprawność techniczna na wysokim poziomie i postęp technologiczny, dominacja wysoko wykwalifikowanych pracowników z wykształceniem uniwersyteckim oraz szeroki zakres specjalizacji pozwala sektorowi DP podjąć różnorodne przedsięwzięcia, które mają przełożenie na tworzenie przewagi komparatywnej.

Nie można zapomnieć, iż sektor DP posiada dużą swobodę działalności rynkowej. Zdywersyfikowana struktura właścicielska oraz zapewniony dostęp do rynku kapitałowego pozwala na prowadzenie badan naukowych i wykorzystywanie nakładów na rozwój przedsiębiorstwa. Wysoka jakość sprzętu umożliwia stworzenie produktu wysokiej jakości, co może wpłynąć na pozyskanie większej liczby konsumentów. Ze względu na zdolność owego sektora do finansowania długofalowych i ryzykownych przedsięwzięć, przeznacza on dużą ilość kapitału na inwestycje. W Polsce w 2014 roku nakłady inwestycyjne dużych przedsiębiorstw wynosiły 53,4 proc.

Rozwój kluczem do sukcesu

Warto również dodać, że duże przedsiębiorstwa stanowią pożądane miejsce zatrudnienia dla wielu ludzi. Gwarantują one stabilność zawodową, bezpieczeństwo pracy i większą wypłatę ewentualnego odszkodowania. Dodatkowym atutem jest przeznaczanie nakładów finansowych na szkolenia pracowników. Możliwość udziału w rozmaitych kursach, nabywanie doświadczenia poprzez kontakt ze środowiskiem międzynarodowym, a także korporacyjne benefity w rezultacie mają wpływ na zwiększenie wydajności pracy, a tym sam pomnażanie zysku dużych przedsiębiorstw. Ponadto sektor DP oferuje wyższe wynagrodzenia na porównywalnych stanowiskach pracy. Średnie wynagrodzenie brutto w małych przedsiębiorstwach w 2014 roku wynosiło 2873 zł, natomiast w dużych – 4731 zł.

Równowaga w przyrodzie musi być

Na podstawie przytoczonych argumentów można dostrzec, iż zarówno małe, jak i duże przedsiębiorstwa nie są pozbawione wad i zalet. Ich wzajemne funkcjonowanie obok siebie jest konieczne do prawidłowego rozwoju gospodarczego każdego kraju. Udział jedynie dużych przedsiębiorstw mógłby przynieść drastyczne skutki, dlatego też to właśnie małe przedsiębiorstwa stanowią dla nich przeciwwagę, ograniczając zdolność monopoli i oligopoli do wyłącznej kontroli rynkowej. Z kolei duże przedsiębiorstwa są podporą dla małych, np. przy wykorzystywaniu outsourcingu. Niezbędność tworzenia jednych i drugich wynika więc z wzajemnej współpracy i uzupełniania się na rynku.

Widzimy, że poglądy znane od czasów Karola Marksa, iż podstawą gospodarki powinny być duże przedsiębiorstwa, nie mają racji bytu, choć istotnie mają one większy wpływ na kreowanie wzrostu gospodarczego. Rola sektora MP w kształtowaniu gospodarek rynkowych jest ogromna, m.in. niweluje wielkości wahań ekonomicznych i daje początek rozwojowi dużych przedsiębiorstw, czego przykładem może być, np. Microsoft. Jak zauważył John Naisbitt: „Im większa i bardziej otwarta staje się gospodarka świata, tym więcej małych i średniej wielkości firm będzie w niej dominować”.

//Aleksandra Broja

Źródła:

Gołębiowski Grzegorz, Miejsce i znaczenie małych i dużych przedsiębiorstw na rynku [w:] Ostaszewski Janusz (red.), Finanse przedsiębiorstwa, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa 2005.

Gołębiowski Grzegorz, Kontrowersje wokół roli małych i dużych przedsiębiorstw w gospodarce [w:] Kowalik Monika, Sierpińska-Sawicz Agata, Aktualne problemy funkcjonowania i rozwoju przedsiębiorstw, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie, Warszawa 2014.

Kotulska Katarzyna, Znaczenie specyfiki małych i średnich przedsiębiorstw w dobie kryzysu gospodarczego [w:] Kowalik Monika, Sierpińska-Sawicz Agata, Aktualne problemy funkcjonowania i rozwoju przedsiębiorstw, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie, Warszawa 2014.

Sierpińska-Sawicz Agata, Cele finansowe w strukturze celów przedsiębiorstw [w:] Kowalik Monika, Sierpińska-Sawicz Agata (red.), Aktualne problemy funkcjonowania i rozwoju przedsiębiorstw, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie, Warszawa 2014.

Wach Krzysztof, Małe i średnie przedsiębiorstwa we współczesnej gospodarce [w:] Daszkiewicz Nelly, Wach Krzysztof (red.), Małe i średnie przedsiębiorstwa na rynkach międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2013.

Comments are closed.