Drugi Obieg » Przypomnieć etos Jana Pawła II

Przypomnieć etos Jana Pawła II

On 28 marca 2018 by Drugi Obieg

Waga pontyfikatu Jana Pawła dla Europy i świata była szczególna. Przypadł on na czas przeobrażeń politycznych po obu stronach ,,żelaznej kurtyny”, wobec których Papież pozostawał bardzo czujny. Wkładał szczególnie dużo wysiłku w to, by Europę oprzeć na wspólnych – trwałych i solidnych fundamentach, o których deficycie zdajemy sobie dzisiaj przypominać.

Europa jako wspólnota ducha. Tak właśnie, jak się wydaje, rozumiał ją Jan Paweł II. Niejednokrotnie podkreślał w swoich wystąpieniach, jak ważne jest to, by pamiętać o duchowym dziedzictwie Starego Kontynentu. W obliczu dwóch wielkich totalitaryzmów, z których oba – nazizm i komunizm, narodziły się na kontynencie europejskim w XX wieku i  pozostawiły w pamięci wielu Polaków walczących o godność człowieka, wzajemny szacunek i wreszcie – o wolność, przekonywał o potrzebie odkupienia Europy dla świata. Przekonywał o niej w 1991 roku, we Włocławku – ,,mieście męczenników polskich”, którego symbolem jest przede wszystkim Śp. ks. Jerzy Popiełuszko, którego ofiara z życia, jak nic innego ukazuje dramat walki o sprawiedliwość, prawdę i wolność.

Walczcie o prawdę

W dobie epoki postmodernistycznej, gdzie prawd jest wiele, gdzie każda, nawet najbardziej szczytna wartość, ale i elementarne zło z łatwością ulec może relatywizacji – osobliwie, w duchu pluralizmu wartości Isaiaha Berlina, niezłomnie walczyć należy o prawdę, która przecież naprawdę istnieje. Ona jest odgórnym celem każdego naukowca, ale i zwykłego człowieka w trudach codzienności. Pojęcie wspólnoty, która sklepia kroczące przez codzienne życie jednostki, było dla Jana Pawła II równie istotne.

Kładł nacisk na pojęcie narodu, który ma dla niego wymiar wspólnotowy, ale i etyczny. Naród to wspólnota ludzi, kroczących razem przez dzieje. Łączy ich wspólna historia i wartości, ale także pochodzenie. Warto zaznaczyć tu, jego opatrznościowe znaczenie, nad którym czuwa ręka stwórcy, dająca poczucie pełni. To prymordialne ujęcie narodu, pokazuje także jego pierwotność wobec państwa, ale i stawia się w jednoznacznej opozycji wobec konstruktywnej czy instrumentalnej teorii narodu.

„Łatwiej niszczyć, trudniej odbudować”

O potrzebie odbudowywania Europy na prawdzie, hierarchii, wartościach, historii i wadze rodziny, mówił tuż po upadku ,,żelaznej kurtyny”, w latach 90., Papież Polak. Swój autorytet czerpał z niebywałej umiejętności – antycypowania faktów i wydarzeń. Zachęcał, by czerpać z potencjału i dorobku Europy Środkowej, którą nazywał ,,drugim płucem Europy”. Jeśli owe oba płuca będą funkcjonowały w sposób harmonijny i wspólnie, możemy być pewni o spokojną i dostatnią przyszłość.

W przededniu wejścia Polski do Unii Europejskiej, w trakcie toczących się długich negocjacji akcesyjnych, kładł Jan Paweł II nacisk na bardzo ważny aspekt. Wyraźnie rozgraniczał on bowiem, pojęcie Europy i Unii Europejskiej. Mówił: ,,Byliśmy i jesteśmy w Europie, nie musimy do niej wchodzić, ponieważ ją tworzyliśmy, z większym trudem aniżeli Ci, którzy sobie przypisują patent na europejskość. (…) Współtworzyliśmy Europę, także za cenę naszych cierpień”. W tych słowach wyraźnie zdaje się wybrzmiewać tragiczny los o. Maksymiliana Marii Kolbe, ks. Jerzego Popiełuszki, ale i miara jaką Jan Paweł II stawia przed Europą. Nie wystarcza jemu – Papieżowi Polakowi, Europa pojmowana jako sieć połączeń handlowych, ekonomicznych i gospodarczych. Zbiór ludzi dookreślających się konsumpcyjnym sposobem życia, oczekujących li tylko ułatwień. Oczekuje od europejczyków przyjęcia pewnej wyższej moralnie miary, którą jest ciągłe dbanie o wolność, pielęgnowanie dziedzictwa intelektualnego, kulturowego i duchowego Europy. Ciągłe podtrzymywanie go i głęboka wiara w jego słuszność i niepodważalność jest tym co nazywa ,,miarą europejskości”. Jak donośnie wołał, Polacy taką miarę będą przyjmować i tej miary nie pozwolą sobie zaniżyć. O to prosił także wszystkie narody europejskie oraz elity polityczne.

Wolność. Jaka wolność?

Pytał Jan Paweł II, o kryterium wolności, które ma klasyfikować państwo jako europejskie, demokratyczne, praworządne i wreszcie – państwo wolne. W swoim wystąpieniu we Włocławku, zastanawiał się: ,,A co ma być kryterium wolności? Na przykład wolność odbierania życia nienarodzonemu dziecku?”. Głośno i wyraźnie protestował przeciwko takiemu rozumieniu wolności, podkreślając jak zawsze, że jest to wartość, na którą trzeba nieustannie pracować, która nie jest nam dana, lecz zadana. Wolność dla Jana Pawła II nie jest tożsama z brakiem jakichkolwiek norm, lecz jest przyrodzonym i niezbywalnym atrybutem wyrastającym z ludzkiej godności, prawdy, a kierującym się ku dobru. Tylko przyjęcie prawdy i otwarcie się na nią sprawia, iż człowiek staje się wolny. Oderwanie jedynej prawdy o Bogu Stwórcy i utożsamienie jej z absolutną autonomią sprawia, że człowiek łatwo zapomina o moralności, o wadze podejmowanych przez siebie działań i staje się zakładnikiem własnych żądz i pragnień, niezgodnych ze swoją naturą. Według Jana Pawła II, w taki sposób człowiek sam spycha się na drogę do zniewolenia. Nie jest miarą człowieka i dźwiganiem go, spychanie do ułatwień w dziedzinie pożądania, zmysłowości i seksualności. To nie są wymagania jakie stawia przed ludzkością Papież Polak i nie jest to także nasz kres jakiemu powinniśmy podołać. Jest on stawiany przez Jana Pawła II znacznie wyżej. Zakłada podejmowanie codziennych wysiłków, aktywne współdziałanie na rzecz budowy duchowej jedności, dialogu, który był dla Papieża drogą do sukcesu i wzajemnego zrozumienia, wreszcie poszanowania każdego człowieka niezależnie od jego pochodzenia, wyznawanej przez niego religii i koloru skóry. Stanowczo protestował przeciwko rasizmowi i wszelkim jego przejawom, przypominając jednakowoż, iż w XX wieku był on właśnie zasadniczym komponentem zbrodniczego nazizmu, który narodził się na kontynencie europejskim.

Istota wolności w rozumieniu Karola Wojtyły jest bogatsza, aniżeli sam brak przymusu i konieczności działania. To aspekt istotny, choć nie najważniejszy. Ważniejszym jest już sama możliwość podejmowania działań. Ona wskazuje na wyposażenie każdej istoty ludzkiej w poczucie odpowiedzialności. Zaakcentowana jest tu możliwość samodzielnego decydowania o sobie i suwerennego podejmowania działań. W myśl przywołanego już wcześniej Isaiaha Berlina, określilibyśmy ją jako wolność pozytywną – wolność „do”.

Istnieje kilka płaszczyzn, na których człowiek może realizować swoją wolność. Są nimi niewątpliwie: kulturowa, małżeńsko-rodzinna, społeczno-gospodarcza, polityczna i religijna. Szczególnie dwie – pierwsza i ostatnia z nich odgrywają znaczącą rolę dla duchowego umacniania i rozwoju każdego z nas. W ramach wolności kulturowej umacniamy samych siebie, rozwijając się intelektualnie i moralnie, żyjąc zgodnie z założeniami humanizmu personalistycznego. Stawia on duszę i poznanie intelektualne, w centrum myślenia o jednostce. Owy humanizm chrześcijański wyraźnie przeciwstawia się także wartościom indywidualistycznym i kolektywnym, kładąc wszak nacisk na angażowanie się człowieka w działalność wspólnot. Z kolei w ramach wolności religijnej, człowiek realizuje swe przyrodzone i niezbywalne prawo do wolności religijnej i wyznawania wiary w zgodzie z własnym sumieniem.

Kontynuacja dzieła Jana Pawła II

W obliczu wyzwań przed jakimi staje Europa i świat w XXI wieku, zagrożeń, przeinaczeń, zakłamywania historycznych faktów, należy bez zastanowienia kontynuować dzieło Jana Pawła II, którego zasadniczym celem było dążenie do prawdy i wartości najwyższych moralnie.

Papież nakazywał nam ,,wymaganie od samych siebie, choćby inni od nas nie wymagali”, ale i walkę o ocalenie porządku. Mówił o nim na Westerplatte, w miejscu historycznym i tragicznym. W miejscu, w którym odwaga bohaterskich żołnierzy pod wodzą mjr. Henryka Sucharskiego zapisała się w pamięci wielu milionów Polaków. Przekonywał tam: ,,Każdy z Was, znajduje też w życiu jakieś swoje Westerplatte, (…) jakiś porządek prawd i wartości, które trzeba utrzymać i obronić. Utrzymać i obronić, w sobie i wokół siebie, obronić dla siebie i dla innych”.

 // Agnieszka Tarnowska

Źródła:

Wielka Encyklopedia Nauczania Jana Pawła II, Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne, Radom 2014

Szczerski K., Utopia europejska: kryzys integracji i polska inicjatywa naprawy, Biały Kruk, Kraków 2017

https://opoka.org.pl/biblioteka/T/TM/wolnosc_prawda_jp2.html [dostęp: 29.01.2018r.]

http://www.centrumjp2.pl/wikijp2/index.php?title=Humanizm_chrze%C5%9Bcija%C5%84ski [dostęp: 29.01.2018r.]

http://www.centrumjp2.pl/wikijp2/index.php?title=Wolno%C5%9B%C4%87 [dostęp: 29.01.2018r.]

Fragment wystąpienia Jana Pawła II we Włocławku, 1991 rok, https://www.youtube.com/watch?v=u7S1hMMt4Ns

Comments are closed.