ROSYJSKIE KOTWICE W KIRGISTANIE

On 22 marca 2019 by Drugi Obieg

Po pierwsze i najważniejsze: rozpad ZSRR był nie tylko największą katastrofą geopolityczną XX wieku, ale również prawdziwym dramatem dla Rosjan – Władimir Putin

W 1991 roku doszło do przewektorowania porządku światowego. Upadek ZSRR i w konsekwencji dekompozycja zimnowojennego ładu międzynarodowego spowodowały dezaktualizację dwubiegunowego  paradygmatu świat. Powstała w wyniku przemian geopolitycznych po II Wojnie Światowej teoria, zgodnie z którą państwa zostały podzielone na dwa wiodące obozy – światy. Państwa pierwszego świata, na czele ze Stanami Zjednoczonymi, zostały oparte o takie struktury jak: NATO; EWG czy Rada Europy. Bazą dla państw II świata były z kolei: Układ Warszawski oraz RWPG, których głównym „rozgrywającym” był ZSRR. Poza tym nawiasem wyznaczanym przez wymienione wyżej bloki znalazły się Państwa trzeciego świata. Nowo powstałe państwa takie jak Indie, które uzyskały niepodległość w procesie dekolonizacji a także te, które jak Jugosławia wyemancypowały się z sowieckiej strefy wpływów, bywały a to raz podmiotem a to z kolei przedmiotem w światowej rywalizacji między wymienionymi wyżej blokami graczy. Rozpad państwa bolszewików na szereg niepodległych i suwerennych państw, w efekcie spowodował względną hegemonię USA i swoisty układ jednobiegunowy. Zamachy z 11 września 2001 roku i podjęta w ich wyniku wojna z terroryzmem była „szczytowym” wyrazem hegemonii Stanów Zjednoczonych Ameryki, po której nastąpiła swoista faza wielobiegunowa. Federacja Rosyjska została sukcesorką Związku Sowieckiego, a jej elity spadkobiercami imperialnych aspiracji komunistycznych sekretarzy. Co prawda to w rękach rosyjskich decydentów pozostał cały arsenał nuklearny „czerwonego nieboszczyka”, to pod względem demograficznym, terytorialnym oraz potencjału gospodarczego zmiany zaszły na niekorzyść sukcesorki. Niezależnie od tego Federacja Rosyjska pozostała głównym animatorem życia politycznego w państwach tzw. „bliskiej zagranicy”. W 2014 roku przejawem tego typu aspiracji połączonych z zaszeregowaniem Ukrainy jako „własnej strefy wpływów” jest konflikt na Ukrainie, w następstwie, którego doszło do aneksji Półwyspu Krymskiego. Przytaczane wydarzenia były także markerem responsywnych środków w arsenale Kremla. Atrofia wpływów z którą  Federacja Rosyjska jest zmuszona walczyć od początku rozpadu Związku Sowieckiego, zdaje się nabierać tempa w regionie Azji Centralnej. Wypadkowa wielu czynników, min: słabnący wewnętrzny potencjał Rosji, reorientacja, poszerzenie dotychczasowych kierunków polityki zagranicznej państw Azji Centralnej, oraz wzrost znaczenia takich państw jak Chińska Republika Ludowa czy Republika Indii, to tylko kilka z licznych elementów kształtujących relacje międzynarodowe w tym regionie. Jednocześnie pozycja Rosji w regionie nadal jest silna a rola jaką odgrywa w regionie znacząca. Doniesienia medialne z lutego tego roku, informujące o chińskiej bazie wojskowej w Tadżykistanie – byłej republice związku sowieckiego, dotychczas jednego z najsilniej związanych z Rosją państwa Azji Centralnej skłania do refleksji nad obecnym stanem możliwości wpływania na ten region przez Moskwę, bliższemu przyjrzeniu się temu co łączy ten region Azji  z Federacją Rosyjską. Niniejszy artykuł dotyczący Republiki Kirgistanu w zamyślę ma stanowić jeden z kilku dotyczących państw regionu Centralnej Azji.

Rzut oka na kotwice

Kirgistan to jedno z najmniejszych państw Azji Centralnej. Licząca niespełna 200 tys. km2 republika może posłużyć za egzemplifikacje utrzymywania więzi  „państw bliskiej zagranicy” z Federacją Rosyjską. Tytułowe kotwice stanowią metaforyczne odniesienie do szeregu form, którymi Rosja może i wpływa na politykę Republiki Kirgistanu. Swoiste „kotwice” mimo poetyckiego wyrazu mają jak najbardziej realne przełożenie na sytuację wewnętrzną w Kirgistanie. Tak jak prawdziwe kotwice mają za zadanie unieruchomić okręt, tak „rosyjskie kotwice” mają uniemożliwić obranie nowego kursu w polityce zagranicznej lub też wyhamować jej reorientacje. Atrofia materialnego potencjału jaki może zastosować Rosja, powoduje że „kotwice” nabierają szczególnego znaczenia, mają zapewnić niezbędne minimum do odbudowy wpływów w regionie Azji Centralnej w czasie lepszej koniunktury. Sytuacja w Kirgistanie jest o tyle szczególna, że do 2014 roku zauważalny był trend wzrostu obecności rosyjskiej w państwie Kirgizów. Sposoby oddziaływania Rosji zostaną zarysowane w oparciu o następujące kwestie: obecność militarną, wpływy gospodarcze, przynależność do regionalnych organizacji międzynarodowych. Trzy główne płaszczyzny analizy zostaną uzupełnione o zarys kirgiskiej diaspory w Rosji. Wymienione kryteria nie wyczerpują katalogu możliwych płaszczyzn analizy, jednak stanowią w opinii autora, najbardziej jaskrawe przejawy „kotwic”. Niezależnie od tego w ramach niniejszego artykułu nie mieści, się holistyczne oddanie złożoności analizowanego zjawiska. Artykuł ma za zadanie nakreślenie najjaskrawszych punktów.

Bazy Wojskowe w Kirgistanie

W Kirgistanie dotychczas funkcjonowały dwie bazy wojskowe, które należały do innych państw. Wraz z podjętą wojną z terroryzmem w Afganistanie, Stany Zjednoczone uruchomiły w Kirgistanie Bazę Lotniczą Manas, która pełniła funkcję centrum przerzutowo-logistycznego – od roku 2001 do roku 2014. Bezpośrednio z bazą związana jest kwestia korupcyjnego łańcucha firm, które miały dostarczać paliwo lotnicze dla jednostek operujących w bazie. W 2013 roku Kirgistan wypowiedział USA umowę na dzierżawę centrum tranzytowego. Na mocy przyjętej ustawy Stany Zjednoczone miały opuścić bazę do dnia 11 lipca 2014 roku, co faktycznie się stało. Amerykanie za dzierżawę lotniska płacili Kirgizom 66 mln. dolarów rocznie. Łączne korzyści finansowe wynikające z obecności jednostek amerykańskich były wyższe i jak się szacuje mogły przynosić blisko 200 mln. dolarów w skali roku. Federacja Rosyjska silnie naciskała na Kirgistan, aby ten możliwe szybko rozwiązał porozumienie z Amerykanami. Pierwsza tego typu próba miała miejsce już w 2009 roku, kiedy doszło do wypowiedzenia umowy, ostatecznie zawarto kolejną na zmienionych warunkach. Rosjanom zależało na ograniczeniu militarnej obecności państw członkowskich NATO. W Uzbekistanie w miejscowości Termezie do 2015 roku funkcjonowała niemiecka baza wojskowa, z kolei w Duszanbe – stolicy Tadżykistanu, funkcjonowała do 2014 roku, baza francuska. Wzmożona obecność państw zachodnich w strefie wpływów, którą Rosjanie postrzegali za własną, przełożyło się na intensyfikację działań zmierzających do wzrostu militarnej obecności Rosjan. Jednym z wielu elementów, które służyły temu celowi była reaktywacja obecnie jedynej bazy rosyjskiej w Kirgistanie. Drugą do dziś funkcjonującą bazą w Republice Kirgistanu, jest baza lotnicza w Kant. Geneza bazy sięga czasów sowieckich. Wojska armii radzieckiej i jej sukcesorzy, stacjonowały tu od 1947 do 1992. Poprawa sytuacji gospodarczej Rosji po kryzysie z 1998 roku, wzrostu cen węglowodorów na światowych rynkach, które przełożyły się bezpośrednio na wzrost wpływów do budżetu, umożliwiły Rosji odbudowę pozycji w byłych republikach sowieckich. Baza w Kant została restytuowana w 2003 roku wraz z ośrodkiem badawczym nad jeziorem Issyk-Kul. Umowa na dzierżawę obiektu zawarta w 2012 roku, miała obowiązywać 15 lat. Na mocy zawartego porozumienia w 2017 roku i przyłączeniu trzech obiektów wojskowych( punkt łączności floty, stacji sejsmicznej oraz ośrodek badawczy broni torpedowej) do bazy Kant, Rosjanie uzyskali prawo do użytkowania Bazy do roku 2032. Kirgistanowi na mocy porozumienia z 2012 roku umorzono 500 mln. dolarów dług. W bazie stacjonują przede wszystkim rosyjskie wojska lotnicze. W 2017 roku załoga bazy wynosiła blisko 500 osób. Trzon sprzętu lotniczego w bazie stanowią samoloty Su-25(Frogfoot) w liczbie 13 maszyn oraz 2 śmigłowce Mi-8 (Hip). Jednostki lotnicze, którymi dysponowali w 2017 roku Rosjanie w znaczącym stopniu przewyższały zdolności bojowe Kirgizów. Na 10 samolotów wojskowych, które posiadał Kirgistan, składały się: 4 An-2 (Colt); 2 An-26(Curl) oraz 4 maszyny L-39(Albatros), ponad to kirgiska armia dysponowała 2 helikopterami Mi-24(Hind) oraz 8 Mi-8(Hip). Przywołane liczby obrazują rolę jaką wojska Federacji Rosyjskiej pełnią w systemie obrony powietrznej Republiki Kirgistanu. Warto zwrócić uwagę, że w latach 90 za zabezpieczenie kirgiskich granic odpowiadały służby rosyjskie. Rosyjscy pogranicznicy byli okresowo obecni w Kirgistanie w latach 2000 – 2019. Rosjanie odegrali także istotną rolę w starciach z Islamskim Ruchem Uzbekistanu w latach 1999 oraz 2000. Działania te realizowano z poziomu Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym. Analiza dwóch rewolucji, z 2005 roku oraz 2010 roku, wykracza poza ramy tego artykułu. Istotne jest jednak to, że na fali społecznego niezadowolenia, doszło do zmiany na szczytach władzy, a Federacja Rosyjska nie podjęła się ponownej instalacji upadłych reżimów. Ostatnie słowa ministra spraw zagranicznych Rosji Siergieja Ławrowa, dają podstawę by przypuszczać, że obecność militarna Rosjan w Kirgistanie może ulec zwiększeniu. Zarówno strona rosyjska jak i kirgiska podnosi kwestię uruchomienia nowej bazy wojskowej. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że co najmniej od 2019 roku w sąsiednim Tadżykistanie działa baza wojskowa Chińskiej Republiki Ludowej. Pierwsza tego typu „inwestycja” w republice postsowieckiej może wpłynąć mobilizująco na rosyjskich i kirgiskich decydentów. Niewątpliwie sytuacja ta warta jest monitorowania. Region wykazuje w ostatnim czasie znaczny dynamizm przemian. Liberalizacja Uzbekistanu, próba dywersyfikacji gospodarki przez Turkmenistan czy negocjacje USA z Talibami w Afganistanie, aktywizują działania Rosjan w regionie.

Gazprom w Kirgistanie

Drugą rosyjską „kotwicą” w Kirgistanie jest rosyjski kapitał, a także kirgiska diaspora w Rosji, o której wspomniano szerzej w dalszej części tekstu. Spośród rosyjskich przedsiębiorstw obecnych w Kirgistanie najbardziej widoczna jest działalność tych z sektora energetycznego. Firmy takie jak Rosnieft czy Rushydro w pewnej części „kotwiczą” wpływy rosyjskie w Kirgistanie, jednak to nie one odgrywają kluczową rolę. Na szczególną uwagę w tym zakresie zasługuje rosyjski Gazprom. Ten gigant energetyczny w Kirgistanie działa na trzech płaszczyznach: wydobywczej, badawczej oraz społecznej. Gazprom działalność biznesową w Kirgistanie prowadzi w oparciu o dwa podmioty: Gazprom Kyrgyzstan oraz Gazprom Nieft. Ponad to spółka joint venture Gazpromnieft Areo Kyrgyzstan zaopatruje w paliwo lotnicze port lotniczy Manas pod Biszkekiem. Szeroka działalność rosyjskiego giganta w tej republice zbiegła się z uruchomieniem rosyjskiej bazy Kant. Umowa zawarta przez Askara Akijewa oraz Aleksieja Millera, reprezentujących odpowiednio Kirgistan i Gazprom, została zawarta w 2003 roku. Na mocy porozumienia, obie strony związały się na okres 25 lat w zakresie szeroko pojętego przemysłu gazowego. Do kolejnych znaczących zmian doszło w 2013 roku. W tym właśnie roku Gazprom przejął za 1 dolara państwowy koncern gazowy Kyrgyzgaz, który następnie zmienił nazwę na Gazprom Kyrgyzstan. Poza symboliczną opłatą, Gazprom przejął zobowiązania wynoszące 40 mln względem wierzycieli Kyrgyzgaz oraz zobowiązał się do inwestycji 120 mln dolarów w sektor gazowy Kirgistanu. Na mocy tej transakcji Gazprom przejął cały majątek kirgiskiego przedsiębiorstwa min. sieci przesyłowe i koncesje poszukiwawcze. Majątek Gazpromu w Kirgistanie to: infrastruktura przesyłowa, 108 stacjami paliw, 8 składów ropy naftowej, a także 2 składy skroplonego gazu ziemnego. Wedle szacunków Rosjan, Gazprom dysponuje 70% udziałem na kirgiskim rynku paliw. Kirgistan, nie posiadający znaczących złóż ropy naftowej oraz gazu ziemnego, jest w pełni uzależniony od importu węglowodorów z sąsiednich państw oraz dostaw rosyjskich. Taki stan rzeczy powoduje, że Gazprom, a przez to Federacja Rosyjska, dysponuje skutecznym narzędziem oddziaływania na sytuację wewnętrzną w Kraju. Wpływy gospodarcze a w szczególności sektor gazowo-naftowy jest kolejną „rosyjską kotwicą” w Kirgistanie. Sytuacja energetyczna Kirgistanu nie jest jednoznaczna. Państwo to dysponuje znaczącym potencjałem hydroenergetycznym, który wykorzystuje w 10%, które z kolei przekładają się na blisko 90% pokrycie zapotrzebowania na energię elektryczną. Pomimo tego produkcja nie zapewnia stabilnych dostaw energii. Sytuacja ta ma miejsce, z uwagi na warunki przyrodnicze oraz przestarzałą infrastrukturę. Rola Gazpromu wzrasta, ponieważ jest w stanie uzupełnić lukę energetyczną. Prowadzone programy gazyfikacji regionów umożliwiają częściową dywersyfikację sektora energetycznego. Jak już wspomniano, Gazprom twierdzi, że posiada znaczący, bo aż 70% udział w rynku paliw. Ma to istotne znaczenie ze względu na charakter transportu w Kirgistanie. Transport osób oraz towarów w głównej mierze odbywa się za pomocą transportu samochodowego, którego paliwem są różnego rodzaju węglowodory. Zależność w tej materii od dostaw rosyjskich uzależnia Kirgistan od Rosji.

Organizacje Międzynarodowe

Republika Kirgistanu i Federacja Rosyjska wspólnie należą do wielu organizacji międzynarodowych. Szczególne znaczenie ma wzajemny udział w takich zbiorowych podmiotach prawa międzynarodowego jak: Eurazjatycka Unia Gospodarcza, Wspólnota Niepodległych Państw, Organizacja Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym czy Szanghajska Organizacja Współpracy. Wyszczególnione podmioty zbiorowe mają różny profil działalności i również odmienny skład członkowski. Obecność Kirgistanu w każdej z nich, a także pozycja jaką zajmuje Rosja w każdej z nich, obrazuje kierunek polityki zagranicznej obrany przez Kirgistanu począwszy od 1991 roku. Republika Kirgistanu jest członkiem każdej ważniejszej regionalnej organizacji międzynarodowej. Szersze omówienie implikacji przynależności obu państw do wspomnianych podmiotów międzynarodowych wykracza poza ten artykuł, niemniej poniższy, krótki zarys uwypukla rolę jaką odgrywają w „kotwiczeniu”:

Wspólnota Niepodległych Państw – powstała po rozpadzie Związku Sowieckiego, zrzesza w różnym stopniu sformalizowania, wszystkie pięć republik Azji Centralnej, poza Uzbekistanem, który jest państwem stowarzyszonym. Wszystkie pozostałe państwa regionu należą do WNP. Warto przypomnieć, że to republiki Azji Centralnej jako ostatnie ogłosiły niepodległość i oderwanie od Związku Sowieckiego. Przez pierwsze dziesięć lat funkcjonowania, organizacja przyjęła ponad 1000 dokumentów, które kształtowały wspólną politykę państw członkowskich, jak przejęcie całego arsenału nuklearnego przez Rosję przy jednoczesnym przejęciu zadłużenia ZSRR. Działalność w oparciu o te struktury umożliwiły wypracowanie modelu dekompozycji armii radzieckiej oraz stworzenia własnych armii przez suwerenne państwa. Obecnie rola organizacji jest mniejsza niż w pierwszych latach po rozpadzie Związku Sowieckiego, to w pierwszych latach jej rola była istotna we wzajemnych relacjach państw członkowskich.

Szanghajska Organizacja Współpracy – utworzona w oparciu o Szanghajską Piątkę, sui generis forum, które nowopowstałym państwom Azji Centralnej, tj.: Kazachstanowi, Kirgistanowi oraz Tadżykistanowi, umożliwiło pokojowe uregulowanie stosunków z Chińską Republiką Ludową. Wsparcie, które okazała Federacja Rosyjska byłym republikom sowieckim, spowodowało wyrównanie, wcześniejszej asymetrii potencjałów między nimi a Chinami, co przełożyło się na stosunkowo korzystne przeprowadzenie rozgraniczenia między państwami – na mocy porozumienia podpisanego w Moskwie w 1997 roku. Obecnie Szanghajska Organizacji Współpracy to 8 państw, jednakże w jej pracach uczestniczy z różnym stopniem zaangażowania blisko dwukrotnie więcej innych państw.

Organizacja Układ o Bezpieczeństwie Zbiorowym – została przekształcona z Układu o Bezpieczeństwie zbiorowym w dniu 14 maja 2002 roku. Wydarzenia z 1999 oraz 2000 roku – tzw. kryzysy batkeńskie stały się katalizatorem do zacieśnienia współpracy w ramach UBZ co przełożyło się na powstanie OUBZ. Ataki bojowników Islamistycznego Ruchu Uzbekistanu uwypukliły niezdolność państw regionu do skutecznego przeciwdziałania fundamentalistycznym i terrorystycznym ruchom islamskim. Jasnym stało się, że w przeciwdziałaniu terroryzmowi w regionie, niezbędne jest współdziałanie i stworzenie sił szybkiego reagowania. Kluczową pozycję w UBZ i OUBZ zajmuje Rosja, która dysponuje największym potencjałem militarnym. Federacja Rosyjska jest jednym z głównych dostawców uzbrojenia oraz innego poza militarnego sprzętu dla kirgiskich służb.

Eurazjatycka Unia Gospodarcza – stworzona z inicjatywy Rosji w 2014 roku, zrzesza pięć państw. Formalnie państwami założycielami, oprócz Rosji były Białoruś i Kazachstan. Republika Kirgistanu przystąpiła do tej organizacji w dniu 23 grudnia 2014 roku. Dominująca pozycja Rosji w tej strukturze powoduje, że jest ona w stanie z poziomu organizacji międzynarodowej wpływać na politykę wewnętrzną oraz zagraniczną Kirgistanu. Przynależność w tej organizacji Kirgistan próbował wykorzystać przy „współpracy” z Chinami, stając się reeksporterem chińskich produktów w EUG. Wyższe cła nałożone na produkty chińskie importowane do Rosji spowodowały, że produkty te w części importowano do Kirgistanu, z którego następnie towary te były reeksportowane do pozostałych państw Unii, wykorzystując już mechanizm wspólnej preferencyjnej polityki celnej EUG. Mechanizm ten został ograniczony ze względu na interwencję Federacji Rosyjskiej. Ujednolicenie polityki celnej, a także obecność rosyjskich służb granicznych w Kirgistanie, ograniczyły ten mechanizm. Niemniej zjawisko nie zostało całkowicie wyeliminowane. Przez Kirgistan do pozostałych państw nadal trafiają nielegalnie importowane towary oraz narkotyki. Kirgistan to jedno z ogniw łańcucha szlaków przerzutowych marihuany oraz opioidów. Przynależność Kirgistanu do EUG nie przekłada się na znaczne korzyści gospodarcze. Republika zmaga się z ujemnym bilansem handlowym. W ramach EUG pozycja Kirgistanu sprowadza się do roli rynku zbytów dla bardziej rozwiniętych członków organizacji. Dość powiedzieć, że w 2017 roku import wyniósł 4,187 miliarda dolarów, a eksport 2,177 miliarda dolarów. Interesującym jest fakt, że to Szwajcaria jest państwem, które odbiera blisko 60% produktów eksportowych Kirgistanu – głównie surowce, w tym złoto. Państwa członkowskie EUG, Rosja i Kazachstan były odpowiedzialne za jedynie 4,9% i 5,1% kirgiskiego eksportu. Odmiennie sprawy mają się w przypadku importu z obu tych państw. W analogicznym roku import z Rosji i Kazachstanu stanowił 24,8% oraz 16,4% całego importu Kirgistanu. Niska konkurencyjność oraz wydobywczy charakter gospodarki przekłada się na niekorzystny obrót spraw.

Kirgizi w Rosji

Istotnym elementem wpływającym na relacje rosyjsko-kirgiskie jest liczna diaspora kirgiska w Federacji Rosyjskiej. Wedle różnych szacunków w Rosji przebywa od 800 tys. do 1,5 mln. emigrantów zarobkowych z Kirgistanu. Emigracja z Kirgistanu do Rosji była możliwa przed przystąpieniem do Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej. W pierwszych latach po rozpadzie ZSRR z Kirgistanu emigrowali min. Rosjanie. Otwarcie rynków pracy w ramach EUG wsparło proces obecnej wcześniej emigracji, w tym emigracji zarobkowej. Jak istotny wpływ na sytuację gospodarczą Kirgistanu mają jego obywatele pracujący poza jego granicami? Doskonale obrazują to poniższe liczby. W 2016 roku PKB Kirgistanu wynosiło 6,8 mld. dolarów, tego samego roku transfery pieniężne z Rosji do Kirgistanu wyniosły 1,6 mld. dolarów. W 2017 było to już 2,5 mld. dolarów, a z kolei PKB osiągnęło poziom 7,5 mld. dolarów. Z tego prostego zestawienia jasno wynika, jakie negatywne skutki mogłyby wywołać ewentualne zablokowanie transferów z Rosji do Kirgistanu lub uniemożliwienie podjęcia pracy. Głębsza analiza zagadnienia wykracza poza ramy tego artykułu. Jak ważną rolę odgrywają mniejszości narodowe w polityce zagranicznej Rosji uwydatnia obecna sytuacja na Ukrainie.

Podsumowanie

Niniejsze tekst miał na celu zarysowanie charakteru rosyjskiej obecności w Republice Kirgistanu. Tytułowe „kotwice” są sui generis egzemplifikacją punktów wiążących Kirgistan z Rosją. „Kotwice” umożliwiają utrzymanie relacji rosyjsko-kirgiskich, w których rola Kirgistanu sprowadza się do tzw. „państwa bliskiej zagranicy”. Bezpośrednia obecność militarna, relacje gospodarcze oraz przynależność do organizacji międzynarodowych to nie wszystkie elementy warunkujące relacje obu państw. W opinii autora są to jedne z najbardziej widocznych rosyjskich „kotwic” w Kirgistanie. Ocena obecnego poziomu wpływów rosyjskich w Republice nie jest jednoznaczna, relacje obu państw są ścisłe, a asymetria tych stosunków nie budzi wątpliwości. Od lat 90 do chwili obecnej stosunki obu państw były bliskie. Odstępstwem od reguły były momenty szczególne w światowej polityce, takie jak decyzja USA o interwencji w Iraku i Afganistanie, która przełożyła się na uruchomienie bazy Manas. Nie bez znaczenia były dwa kryzysy gospodarcze z 1998 roku oraz z 2008 roku, a także problemy wewnętrzne Federacji. Istotnie na rosyjskie możliwości inwestycyjne w tym regionie wpłynęła aneksja Półwyspu Krymskiego, co przez nałożone sankcję na Federację Rosyjską, przełożyło się min. na wycofanie Rushydro z inwestycji w kirgiskie hydroelektrownie oraz ograniczenie inwestycji Gazpromu. Oczywiście działania wspomnianych podmiotów, mogą być przejawem realizacji strategii biznesowej, niezwiązanej ściśle z globalną polityką Rosji, co jednak wydaje się mało prawdopodobne. Dotychczas w szczególnych momentach „kotwice” zdawały egzamin i były wstanie utrzymać Kirgistan w rosyjskiej strefie wpływów. Pytanie czy zakotwiczenie Rosji w tym regionie jest na tyle silne by wytrzymać wzrastające zainteresowanie tym regionem ze strony Chińskiej Republiki Ludowej? Predykcja dalszych losów regionu jest trudna, co tylko powoduje, że baczna obserwacja zachodzących zmian staje się jeszcze bardziej interesująca.

//Arkadiusz Pietryka – autor jest studentem Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz członkiem zespołu
Doing Business Central Asia.

Bibliografia:

  1. Gacek Łukasz, Bezpieczeństwo energetyczne Chin, Księgarnia Akademicka, Kraków 2012
  2. Gacek Łukasz, Azja Centralna w polityce energetycznej Chin, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013
  3. Szukalski Jerzy, System konstytucyjny Kirgistanu, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2018
  4. Szukalski Jerzy, System konstytucyjny Uzbekistanu, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2014
  5. Nartsiss Shukuralieva, Azja Centralna: tożsamość, naród, państwo, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2018
  6. nauk. Gryz Jarosław, Podraza Andrzej, Ruszel Mariusz, Bezpieczeństwo energetyczne: koncepcje, wyzwania, interesy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018
  7. Robert Kłaczyński; Edyta Sadowska, Postradzieckie państwa Azji Centralnej; historia, polityka, gospodarka, społeczeństwo, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego Kraków 2013
  8. Piotr Eberhardt, Geografia ludności Rosji, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2002
  9. Joachim Diec, Geostrategiczny Wybór Rosji U Zarania Trzeciego Tysiąclecia. Doktryna rosyjskiej polityki Zagranicznej. Partnerzy najbliżsi i najdalsi, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2015
  10. Piotr Mickiewicz, Rosyjska myśl strategiczna i potencjał militarny w XXI wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2018
  11. Bolesław Potyrał; Robert Fudali, Od zwycięstwa do upadku, Siły zbrojne Związku Radzieckiego 1945-1991, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2009
  12. nauk. Tadeusz Bodio, Kirgistan Historia – Społeczeństwo – Polityka, Warszawa Dom Wydawniczy Elipsa 2004
  13. Jacek Czaputowicz, Teorie stosunków międzynarodowych Krytyka i systematyzacja, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2007
  14. The International Institute for Strategic Studies, The Military Balance 2017, IISS 2016
  15. http://www.gazprom.com/projects/kyrgyzstan/?fbclid=IwAR0i4R9d3ofgCSGgQFVcB_oyleCNgDFC-ppen-kcHdYsKjrlqsPyZvWn4mE [dostęp 02.03.2019r.]
  16. https://thediplomat.com/2019/02/beijing-on-the-border-whats-china-doing-in-tajikistan/?fbclid=IwAR0iWKmlMNxc0iJaGzsqxY-H8rTf3pYO5dMRUDvHKu9tLGDfOFsIAv2PbR4 [dostęp 02.03.2019r.]
  17. https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2019-02-27/chinas-military-presence-tajikistan?fbclid=IwAR3TFqs_f-wWvnoVJCB3sYW1iHLnNZ832VcjLsxYpplZWeN8VdZadS8waRc [dostęp 02.03.2019r.]
  18. https://www.military.com/daily-news/2012/09/20/russia-to-keep-kyrgyzstan-military-base.html?fbclid=IwAR1aELOsJQPG_TYkfwILHHVc7A4CA1zzAmBGLQkZZtlLU97iyMWSo0Wb298 [dostęp 02.03.2019r.]
  19. https://www.rferl.org/a/second-base-in-kyrgyzstan-lavrov-suggests-moscow-open-to-discussing-new-military-facility/29750856.html?fbclid=IwAR3Anp_9rkfZEospoa76_uXXtBv52AJ0QSZg6AEUfAssyXFoyFJ57A2n7x0 [dostęp 02.03.2019r.]
  20. https://warsawinstitute.org/central-asia-may-host-new-russian-military-base/?fbclid=IwAR2v-kw_71qqZ36ZcLNlANI_k3t-LHZpK0M82hSr5mhSzwJT8KL85kCAXkU dostęp 02.03.2019
  21. https://24.kg/english/108156_Sergey_Lavrov_Creation_of_2nd_Russian_air_base_in_Kyrgyzstan_was_not_discussed/?fbclid=IwAR3D7EsUQovmFDHkaMya54RDMp7xTmfdHDDXuGFSFrlEdgDGcj9B7R4B8so [ dostęp 02.03.2019r.]
  22. https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/amerykanie-oddaja-baze-w-manas-w-kirgistanie-zostana-najpozniej-do-lipca,435345.html?fbclid=IwAR1U3AHMSMq1gK4TByOxsjyfpv0QDcckUzBCkHGRrPxDyctbDCAyIhtUgPk [dostęp 02.03.2019r.]

Comments are closed.