Stalina nie ma – towarzysze harcują

On 1 września 2018 by Drugi Obieg

Tajemnicza śmierć wieloletniego przywódcy Związku Radzieckiego Józefa Stalina zamknęła pewną epokę w historii świata. Dla sporej części społeczeństwa świat się zawalił, wszak utracili swojego nieomylnego wodza. Dla niewielkiej, bardzo wpływowej grupy ludzi z Kremla, właśnie w tamtym momencie rozpoczynała się brutalna walka o władzę.

Oficjalny przekaz brzmiał następująco: nieodżałowany Józef Wissarionowicz Dżugaszwili znany powszechnie jako „Stalin” zmarł 5 marca 1953 o godzinie 21:50 w swojej daczy w Kuncewie w wyniku powikłań po przebytym w nocy z 1/2 marca wylewie krwi do mózgu. Tyle, jeśli chodzi o oficjalne komunikaty. Przez szereg lat wykształciło się co najmniej kilka teorii dotyczących śmierci Stalina. Ówczesny przywódca Związku Radzieckiego miał zostać otruty przez swoich współpracowników. Głośno wspominano także o braku pomocy ze strony towarzyszy.

Na pogrzeb, który odbył się rankiem 9 marca, nie wpuszczono cywili. Ich brak spowoduje opustoszenie większości moskiewskich ulic. Zwykli obywatele, przepełnieni żalem, byli zmuszeni przeżywać żałobę w zaciszu swoich czterech ścian. Stalinowi w jego ostatniej drodze towarzyszyło blisko cztery tysiące żołnierzy, a także najważniejsi przedstawiciele Politbiura. Wszyscy wtajemniczeni doskonale zdawali sobie sprawę, że nieuchronnie zbliża się walka o przejęcie władzy w kraju. Walka na śmierć i życie. Z tego grona wyróżniały się cztery postacie: Gieorgij Malenkow, Ławrientij Beria, Nikita Chruszczow oraz Nikołaj Bułganin.

Dwa obozy walczące o władzę

To grono uzupełniała grupa wpływowych ludzi w kraju takich jak: Wiaczesław Mołotow (wieloletni Minister Spraw Zagranicznych), Łazar Kaganowicz, Kliment Woroszyłow czy Gieorgij Żukow. Mimo, że mowa tu o naprawdę wpływowych osobistościach, to w ostatecznej rozgrywce nie odegrali oni wielkiej roli, nie zgłaszając swoich aspiracji do przejmowania władzy w kraju. Niektórzy ograniczyli się do wybrania strony, po której staną, a jeszcze inni w ciszy wyczekiwali rozwoju sytuacji.

W pierwszych dniach po śmierci Stalina funkcję premiera ZSRR po zmarłym przejął Malenkow, posiadający wsparcie Berii (szefa tajnej policji) i mający w związku z tym po swojej stronie policję. Beria, posiadający bardzo poważne wpływy w państwie, był jednym z głównych kandydatów do faktycznego przejęcia władzy. Po drugiej stronie barykady znajdował się Chruszczow, określany w tamtym momencie mianem numeru dwa w partii, a także Bułganin zajmujący się kwestiami związanymi z wojskiem.

Rozgrywka polityczna

Największe wpływy na Kremlu posiadały dwie osoby. Byli to Beria oraz Chruszczow. Ten pierwszy cieszył się bardzo złą sławą kobieciarza, sadysty, gwałciciela, a nawet pedofila. Posiadał jednocześnie w swoim ręku tajną policję, czyniąc go bardzo niebezpiecznym graczem dla pozostałych rywali. Na jego korzyść działał także fakt posiadania sprzymierzeńca w postaci Malenkowa, którym mógł sterować i w praktyce rządzić państwem.

Początkowo pozornie mało atutów po swojej stronie miał Chruszczow, który nie objął żadnego stanowiska ministerialnego. Polecono mu skoncentrować się na pracy w partii. Zaledwie dwa tygodnie po śmierci Stalina, Malenkow w wyniku „odciążenia” i oskarżeń o chęć zbytniej konsolidacji władzy stracił na rzecz Chruszczowa urząd sekretarza KC. Decydujący o tym członkowie Kolegium w tamtym momencie nie dostrzegali znaczenia tego stanowiska, ponieważ przez wiele lat rządów Stalina to nie partia, a Rada Ministrów stanowiła główny ośrodek decyzyjny w państwie. W Związku Radzieckim dojrzewało jednak przekonanie o konieczności przywrócenia dawnego znaczenia partii, co automatycznie w bardzo znacznym stopniu poprawiałoby pozycję wyjściową samego Chruszczowa.

Był Beria, nie ma Berii

Chruszczow wiedział jednak, że musi pozbyć się Berii – zanim ten spróbuje zrobić to samo.  W samym kraju natomiast rozpoczynała się stopniowa odwilż. Dokonywano pierwszych zwolnień skazanych na zsyłkę na Syberię, zmniejszono podatki nałożone na chłopów, zaczęto ujawniać nieznane społeczeństwu fakty związane z rządami Stalina. Wszystko to działo się z inicjatywy Berii, który z tylnego siedzenia kierował państwem. Oczywiście, nie można tutaj mówić o przełomie pokroju „tajnego referatu Chruszczowa”, lecz patrząc na realia życia w ZSRR, to i tak była duża zmiana. Zaczątki procesu „destalinizacji”, co mało kto wie, rozpoczął nie Chruszczow, ale Beria już w 1953 roku. Między innymi ten fakt zostanie wkrótce wykorzystane przeciwko niemu.

Będący dotychczas na uboczu Chruszczow zaczął gromadzić „haki” na swojego rywala. Po przetrząsaniu całego życiorysu na wizerunku Berii ukazała się mała rysa. W 1917 roku, kiedy w Rosji powoli wybuchała rewolucja, Beria miał służyć w kierowanym przez Wielką Brytanię kontrwywiadzie azerskich władz. Beria przekonywał, że został tam oddelegowany przez Bolszewików celem infiltracji zagranicznej komórki. Wszelcy świadkowie mogący potwierdzić jego wersję zdarzeń byli martwi, co konspiratorom umożliwiło aresztowanie Berii, które nastąpiło 26 czerwca. Prócz tego zarzutu, ówczesnemu szefowi bezpieki przedstawiono szereg przewinień, których miał się dopuścić. Wśród nich wymienić można między innymi: zwrot przeciwko socjalizmowi związany z prowadzoną wówczas polityką wobec NRD, szpiegostwo na rzecz Anglii, Iranu czy Turcji, wspomniane już wcześniej próby „destalinizacji”, czy setki przestępstw seksualnych.

Jak nietrudno się domyślić, taka sytuacja mogła zakończyć się dla oskarżonego tylko w jeden sposób – karą śmierci. Według oficjalnych informacji rozpowszechnionych przez radziecką propagandę, proces Berii i jego współpracowników odbył się w dniach 18-23 grudnia. Wszyscy zostali skazani na karę śmierci poprzez rozstrzelanie, a wyrok wykonać miano jeszcze tego samego dnia. Zwłoki Berii rzekomo skremowano, a prochy zostały rozproszone przy użyciu wentylatora. Ta wersja zdarzeń była jednak wielokrotnie podważana, między innymi przez syna zabitego – Sergio Berię, który uważał, że jego ojciec został zabity już podczas aresztowania w ich mieszkaniu (a nie podczas narady partyjnej jak podawano), a w procesie udział wziął podstawiony sobowtór Berii. Ostatecznie, jak w wielu przypadkach w Związku Radzieckim, prawda nigdy nie wyszła na jaw…

Chruszczow na szczycie władzy

Nie jest tajemnicą, że głównym inspiratorem całego spisku na życie Berii był Nikita Chruszczow. To właśnie on najwięcej zyskał na śmierci swojego rywala. Jeszcze we wrześniu powołano go na stanowisko I sekretarza Komitetu Centralnego. Dosyć szybko zaczął on obsadzać kluczowe stanowiska swoimi sprawdzonymi ludźmi, z którymi pracował w przeszłości. Przykładowo, w  1954 roku utworzono Komitet Bezpieczeństwa Publicznego („słynne” KGB), którym kierował popierający Chruszczowa Iwan Sierow. Głównym celem utworzenia KGB było poddanie tajnych służb w państwie bezpośredniej kontroli państwa. Kolejnym krokiem po zgładzeniu Berii było pozbycie się jego współpracownika, podległego mu Malenkowa, który wciąż był Premierem ZSRR. Ostatecznie  usunięto go ze stanowiska w 1955 roku, a jego miejsce zajął lojalny wobec Chruszczowa Bułganin. Ostateczny cios rywalom Chruszczow zadał rok później, podczas historycznego XX zjazdu KPZR, podczas którego wygłosił „tajny referat”’ obnażający zbrodnię okresu stalinowskiego. Chruszczow pozostał u władzy do 1964 roku, kiedy jego rządy zakończył spisek jego współpracowników.

//Bartłomiej Wrzesiński – autor jest studentem I roku politologii II stopnia na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Bibliografia:

1. M. Smoleń, Stracone dekady: historia ZSRR, 1917-1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994

2. G. Bortoli, Śmierć Stalina, Niezależne Warsztaty Wydawnicze Ogniwo, 1989

3. S. Beria, Beria, mój ojciec: w sercu stalinowskiej władzy, Wydawnictwo Magnum, 2001

4. F. Thom, Beria: oprawca bez skazy, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, 2016

5. https://www.focus.pl/artykul/smierc-stalina-i-wyscig-po-wladze?page=3 [dostęp 16.08.2018 r.]

6. http://wyborcza.pl/alehistoria/1,121681,14410290,Rozstrzelac_Berie.html [dostęp 16.08.2018 r.]

7. http://www.retronauta.pl/pogrzeb-stalina-w-kolorze [dostęp 16.08.2018 r.]

8.https://nowahistoria.interia.pl/prl/news-1953-r-walka-o-wladze-po-smierci-stalina,nId,2354412 [dostęp 16.08.2018 r.]

Comments are closed.