WIĘZIENIE ZA OMINIĘCIE LOKALU WYBORCZEGO

On 24 kwietnia 2015 by DO

Podejście do władzy i wyborów różni się od siebie w zależności od kraju. Wynika to z odmiennych kultur, doświadczeń historycznych, a także obowiązującego reżimu politycznego. O prawie i systemie wyborczym w mediach wspomina się rzadziej, a to one w dużej mierze mają znaczny i bezpośredni wpływ na wyniki wyborów. Czym różnią się systemy wyborcze innych państw od naszego? Dlaczego w wynikach frekwencji wypadamy blado na tle innych państw?

wikimedia.org

wikimedia.org

Pojęcie systemu wyborczego może być rozumiane różnie. W ujęciu anglosaskim jest to jedynie element prawa wyborczego i odnosi się ściśle do głosowania i wyników wyborów – tego, w jaki sposób rozdzielane są mandaty. W podejściu kontynentalnym system wyborczy zawiera w sobie ogół norm i przepisów prawnych dotyczących wyborów, a prawo wyborcze jest jego częścią.

Wybory a demokracja                                                                                                                 

Dwie z zasad ustrojowych demokracji – zasada suwerenności narodu oraz reprezentacji politycznej – są bezpośrednio związane z wyborami. Podstawą ustroju demokratycznego jest suwerenność narodu; oddaje ona władze w ręce obywateli, jednak niemożliwe byłoby w obecnych czasach sprawowanie jej jedynie bezpośrednio, więc ta forma, przejawiająca się obecnie głównie poprzez referendum, stała się uzupełnieniem sprawowania władzy przez przedstawicieli. Referendum jest zazwyczaj ogłaszane w ważnych dla kraju sprawach, jak na przykład zmiana konstytucji czy przyłączenie się do Unii Europejskiej. Państwem, któremu najbliższej do idei starożytnej demokracji greckiej, jest Szwajcaria, gdzie zazwyczaj cztery razy do roku odbywa się ogólnokrajowe referendum. W 1952 roku padła ich rekordowa ilość – siedem. Dla porównania: w Polsce od 1945 roku było ich sześć.

Z konieczności sprawowania władzy przez przedstawicieli, wynika zasada politycznej reprezentacji. Jest ona bezpośrednio związana z wyborami: muszą się one odbywać, aby wyłonić reprezentantów, którzy w naszym imieniu będą sprawować władzę. Prawo do wybierania – czyli czynne prawo wyborcze – jest powszechne, posiadają je wszyscy spełniający kryterium wiekowe – zazwyczaj 18 lat – którzy nie zostali ubezwłasnowolnieni, ani pozbawieni praw wyborczych w wyniku złamania prawa. Bierne prawo wyborcze stawia nieco więcej warunków – zazwyczaj cenzus wiekowy, tak jak w Polsce, jest wyższy. Aby wystartować w wyborach do Sejmu należy mieć ukończone 21 lat, do Senatu 30 lat, a na Prezydenta RP – 35 lat. Mogą też pojawiać się inne warunki, które kandydat musi spełnić, aby starać się o urząd. We Francji, aby ubiegać się o stanowisko Prezydenta, należy mieć ukończone 23 lata, posiadać obywatelstwo francuskie od urodzenia, nie być osobą karaną oraz mieć odbytą służbę wojskową, jeżeli ktoś podlegał takiemu obowiązkowi. W Rosji musi być to obywatel kraju, który skończył 35 lat i od 10 lat stale zamieszkuje terytorium państwa. Wymogi formalne w Stanach Zjednoczonych to: ukończone 35 lat, obywatelstwo od urodzenia, którego otrzymanie musiało dojść na terenie kraju oraz zamieszkiwanie na terenie kraju od przynajmniej 14 lat.

Nie zawsze jednak powszechne prawo wyborcze było interpretowane w taki sposób. W Starożytnej Grecji jedynie mężczyźni postrzegani byli jako pełnoprawni obywatele i mogli głosować. Wiele lat upłynęło od tych czasów do chwili, kiedy prawa wyborcze zostały przyznane kobietom. Pierwszym państwem, które tego dokonało, była Nowa Zelandia (1889 rok). Polska przyznała je jako drugi kraj na świecie, w 1918 roku.

Relacja pomiędzy obywatelami a reprezentantami

Stopień zależności politycznego reprezentanta od wyborców określa mandat, który może być wolny lub imperatywny. Mandat wolny oznacza, że polityczny reprezentant decyduje według swojego uznania, a wyborcy są przekonani o tym, że będzie on sprawował swoją funkcję rozsądnie i w ich interesie. Z chwilą wyboru deputowany staje się reprezentantem całego narodu, a nie jedynie tych, którzy go wybrali. Ten typ mandatu obowiązuje we wszystkich parlamentach w Europie, oprócz jednej z izb parlamentu w Niemczech – Bundesracie. Występuje tam drugi typ mandatu:  imperatywny, czyli inaczej związany. Polega on na nakazie wyborców, aby reprezentant odzwierciedlał ich stanowisko. To rozwiązanie zostało użyte w Bundesracie, ponieważ jest to izba, która reprezentuje części składowe państwa federacyjnego w polityce centralnej. Przedstawicieli delegują parlamenty landów i zazwyczaj są to ich premierzy. Członkowie Bundesratu zmieniają się, kiedy dochodzi do zmian na szczeblu landów, ale formalnie parlamenty landów mogą w każdym momencie dokonać zmiany, jeśli przedstawiciel sprzeniewierzyłby się ich woli. W przypadku mandatu wolnego nie istnieje możliwość odwołania przedstawiciela przez wyborców, mogą oni jedynie po zakończonej kadencji nie udzielić mu ponownego poparcia.

Przymus wyborczy

Przymus wyborczy występuje, gdy prawo nakazuje obywatelom uczestnictwa w wyborach i przewiduje sankcje w przypadku naruszenia tego prawa. Obecnie przepisy, które dotyczą przymusu wyborczego, nie są stosowane. Europejskie państwa, które stosują przymus wyborczy, to: Belgia, Luksemburg, Grecja i Cypr. W dwóch ostatnich złamanie tego prawa grozi karą pozbawienia wolności i choć w praktyce nie jest ona stosowana, wpływa mobilizująco na obywateli i frekwencja w tych państwach jest wysoka. W Belgii i Luksemburgu kary są stosowane, najczęściej w formie kar finansowych, opiewających na kwoty kilkudziesięciu euro. W przypadku ponownego złamania tego samego prawa, kary mogą wynosić nawet kilkaset euro. Istnieje możliwość usprawiedliwienia swojej nieobecności na wyborach. Frekwencja wyborcza w tych krajach wynosi zazwyczaj ponad 90 proc. Było tak również podczas ostatnich wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2014 roku, gdzie frekwencja w Polsce wyniosła niecałe 24 proc., a dla całej Unii Europejskiej było to ponad 43 punktów procentowych. W Singapurze obywatel, który nie podchodzi do głosowania, traci swoje czynne i bierne prawo wyborcze, jednak istnieje tam również możliwość usprawiedliwienia się oraz zadośćuczynienia, w tym zapłacenie kary, aby wrócić na listę wyborców. We Włoszech nie ma przymusu wyborczego, ale w konstytucji znajduje się zapis, że udział w wyborach to obywatelski obowiązek. Nie jest to prawna reguła, więc nie ma również przewidzianych sankcji, jednak gmina i służby gminne zobowiązane są do prowadzenia rejestru osób nieprzystępujących do wyborów. Po wyborach lista takich obywateli jest wywieszana w urzędzie, a później archiwizowana. W przypadku, kiedy ktoś przebywa stale na takiej liście, może nie dostać m. in. zasiłku socjalnego, pracy w administracji państwowej oraz samorządowej.

Istnieje wiele innych kwestii dotyczących wyborów, którymi warto się zainteresować, ponieważ mają duży wpływ na kształtowanie się systemu wyborczego. Do najważniejszych z nich należą formuły i metody wyborcze, okręgi, proces selekcji kandydatów oraz progi wyborcze, jednak dalsze zgłębianie przepisów prawnych pozostawię samym zainteresowanym.

//Marta Orzechowska

Comments are closed.